5 Romeinse steden die je waarschijnlijk nog niet kent

Volubilis Roman Old City
The Capitol Temple at the Roman ruins of Dougga, Tunisia.

Ancient Roman Theatre and Ruins in Butrint National Park, Albania.

7

Als we aan Romeinse steden denken, komen meestal Rome, Pompeï en misschien Mérida in Spanje naar boven. Maar het Romeinse Rijk was enorm. Van de Atlantische kust van Marokko tot de Balkan en Noord-Afrika lagen steden waar handelaren hun waren verkochten, bestuurders recht spraken, tempels werden gebouwd en bewoners naar het theater gingen.

Sommige van die steden zijn tegenwoordig verrassend rustig. Je kunt er langs Romeinse straten wandelen, mozaïeken bewonderen en ruïnes ontdekken zonder de drukte die je bij de bekendste archeologische plekken tegenkomt.

In dit artikel ontdek je vijf minder bekende Romeinse steden die elk een eigen verhaal vertellen: een handelsstad in Marokko, een Noord-Afrikaanse stad op een heuveltop, een vergeten stad aan de Albanese kust, een Romeinse haven aan de Spaanse Atlantische Oceaan en een oude stad in het huidige Tunesië.

1. Volubilis – de Romeinse stad tussen de heuvels van Marokko

Marokko Rundreise 10 Tage - Königsstädte, Riads und Wüstenerlebnisse
Middle Atlas Mountains, Morocco

Imperial cities tour - Travel to Morocco with Morocco Like A Local

7

Land: Marokko · In de buurt van Meknes en Moulay Idriss

Wie denkt dat Romeinse geschiedenis zich vooral in Europa afspeelt, zal bij Volubilis verrast worden. Deze archeologische stad ligt in een vruchtbaar landschap van akkers en olijfboomgaarden, niet ver van de stad Meknes.

Volubilis ontstond al vóór de Romeinse overheersing en groeide uit tot een belangrijk centrum van het oude koninkrijk Mauretania. Toen het gebied onder Romeins gezag kwam, ontwikkelde de stad zich verder. Ze werd een belangrijk regionaal centrum voor landbouw, handel en bestuur. De archeologische resten laten zien hoe verschillende culturen elkaar hier beïnvloedden.

Wat kun je er vandaag zien?

Het eerste wat opvalt, is de enorme uitgestrektheid van het terrein. Je vindt er resten van openbare gebouwen, woonhuizen, zuilen, straten en monumentale poorten. Vooral de mozaïeken zijn beroemd: sommige tonen mythologische scènes en geven een indruk van de smaak en rijkdom van de bewoners.

Ook de overblijfselen van oliepersen zijn belangrijk. Olijfolie was een waardevol product in de Romeinse wereld en vormde een belangrijk onderdeel van de regionale economie. Volubilis was dus niet alleen een stad van tempels en monumenten, maar ook een plek waar landbouwproducten werden verwerkt en verhandeld.

Een van de herkenbaarste monumenten is de triomfboog, die nog altijd boven de ruïnes uitsteekt. In combinatie met de omliggende heuvels geeft die het landschap een bijna filmisch karakter.

Waarom is Volubilis bijzonder?

Volubilis laat zien hoe ver de Romeinse stedelijke cultuur reikte. De stad lag aan de rand van het rijk, maar had monumentale openbare gebouwen en verfijnde woonhuizen. Tegelijk bleef ze deel uitmaken van een Noord-Afrikaans landschap met een eigen lange geschiedenis.

Bezoektip: neem de tijd om niet alleen de triomfboog en de grote gebouwen te bekijken, maar ook de mozaïeken en de kleinere resten van woningen. Het is een plek waar je de combinatie van dagelijks leven, handel en Romeinse architectuur goed kunt begrijpen.

Meer informatie: UNESCO Nederland – Volubilis.

2. Dougga – een complete Romeinse stad op een heuvel in Tunesië

The Roman Capitol at Dougga. UNESCO heritage site in Tunisia
Dougga Archaeological Site - Roman Theater

Dougga, la antigua ciudad romana mejor conservada del norte de África | Viajes | El Viajero | EL PAÍS

8

Land: Tunesië · In het noordwesten van het land

Dougga, in de oudheid bekend als Thugga, is een van de interessantste archeologische verrassingen van Noord-Afrika. De stad ligt op een heuvel die uitkijkt over een vruchtbare vallei. Anders dan bij veel oude steden, waar moderne bebouwing de archeologische resten grotendeels heeft opgeslokt, is hier een groot gebied met oude bouwwerken bewaard gebleven.

De geschiedenis van Dougga begon al vóór de Romeinse tijd. De stad was verbonden met de Numidische en Punische wereld en kwam later onder Romeins bestuur tot bloei. Daardoor is het geen eenvoudig voorbeeld van een Romeinse stad die vanaf het begin volgens Romeinse plannen werd aangelegd: oudere lokale structuren bleven deel uitmaken van het stedelijke landschap.

Een stad waar je de oudheid kunt lezen

Dougga heeft opvallend veel herkenbare gebouwen. Je vindt er een Romeins theater, tempels, badhuizen, pleinen, straten en resten van woonhuizen. Het Capitool, gewijd aan de Romeinse goden Jupiter, Juno en Minerva, is een van de bekendste monumenten.

Doordat de ruïnes over een heuvel verspreid liggen, ontdek je de stad geleidelijk. Een straat leidt naar een plein, achter een muur verschijnt een tempel en verderop ligt het theater. Je krijgt daardoor een beter beeld van de samenhang tussen de verschillende onderdelen dan bij een site waar slechts één monument is overgebleven.

De gebouwen tonen bovendien dat Dougga niet alleen een militaire of bestuurlijke buitenpost was. Het was een gemeenschap met religieuze gebruiken, openbare voorzieningen en een actief stedelijk leven.

Wat maakt Dougga zo bijzonder?

UNESCO beschouwt Dougga als een uitzonderlijk goed bewaard voorbeeld van een kleine Romeinse stad in Noord-Afrika. Het terrein omvat ongeveer 75 hectare en bewaart sporen van meerdere eeuwen geschiedenis. De combinatie van Numidische, Punische en Romeinse invloeden maakt het extra interessant.

Bezoektip: draag comfortabele schoenen en plan voldoende tijd in. Het terrein is uitgestrekt en heuvelachtig. Neem ook de tijd om vanaf de hoger gelegen delen naar het omliggende landschap te kijken: de ligging verklaart mede waarom deze plek in de oudheid aantrekkelijk was.

3. Butrint – Romeinse ruïnes tussen meer, bos en moeras

Zwischen Bergen, Meeresrauschen und Momenten fürs Herz | Berge & Meer
Ruins of the Roman Forum and late antique palace in Butrint, Albania.

Albania With Kids - What To See & Where To Stay | Chasing the Donkey

8

Land: Albanië · In het zuiden, niet ver van Sarandë

De oude stad Butrint ligt op een schiereiland tussen het meer van Butrint en het kanaal dat naar de Ionische Zee leidt. De omgeving is een mix van water, groen en archeologische overblijfselen. Daardoor voelt een wandeling hier heel anders dan een bezoek aan een open Romeinse ruïnestad in een droog landschap.

Butrint was al bewoond vóór de Romeinen arriveerden. Het groeide uit een Griekse nederzetting en werd in 44 v.Chr. een Romeinse kolonie. De stad breidde zich uit en kreeg nieuwe openbare gebouwen en infrastructuur. In latere eeuwen bleef Butrint belangrijk als christelijk centrum, voordat het uiteindelijk grotendeels werd verlaten.

Een Romeins theater en veel meer

Een van de bekendste monumenten is het oude theater, dat in de Romeinse periode werd aangepast. De stenen zitplaatsen liggen tegen de helling en geven een indruk van de publieke evenementen die hier plaatsvonden.

Daarnaast zijn er resten van openbare gebouwen, verdedigingswerken en Romeinse structuren die later een andere functie kregen. Een bijzonder voorbeeld van de lange geschiedenis van Butrint is het vroegchristelijke baptisterium, met zijn opvallende mozaïekvloer. Het gebouw laat zien hoe bestaande stedelijke plekken en gebouwen in latere perioden een nieuwe rol konden krijgen.

De natuur maakt de site extra bijzonder. Bomen groeien tussen oude muren en vanaf sommige punten kijk je uit over het water. Het landschap is niet slechts decor: de ligging tussen waterwegen en moerasgebieden speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de stad.

Waarom is Butrint een bezoek waard?

Butrint is ideaal voor wie archeologie wil combineren met natuur. De ruïnes vertegenwoordigen niet alleen de Romeinse periode, maar ook Griekse, Byzantijnse en middeleeuwse geschiedenis. De stad is daarmee een soort tijdlijn in steen.

Bezoektip: loop niet alleen naar de bekendste monumenten, maar volg ook de paden door het groen. De afwisseling tussen ruïnes en natuur is een van de grootste troeven van Butrint. Vanuit de kustplaats Sarandë is het een aantrekkelijke bestemming voor een dagtocht.

Meer informatie: UNESCO – Butrint.

4. Baelo Claudia – een Romeinse kuststad aan de Atlantische Oceaan

Tarifa: the Costa de la Luz’s outdoors capital - Lonely Planet
Roman Theatre at Baelo Claudia Overlooking Bolonia Beach, Spain

Baelo Claudia

7

Land: Spanje · Bij Bolonia, in de buurt van Tarifa en Cádiz

Stel je een Romeinse stad voor met een theater, een forum, tempels en werkplaatsen, op loopafstand van een uitgestrekt zandstrand. Dat is Baelo Claudia, een oude kuststad in het zuiden van Spanje.

De stad ontstond aan het einde van de tweede eeuw v.Chr. en groeide uit tot een belangrijk centrum voor visverwerking. De ligging aan de Straat van Gibraltar was gunstig voor handel en visserij: schepen konden er langsvaren tussen de Atlantische Oceaan en de Middellandse Zee.

De Romeinse stad van vissaus

Baelo Claudia is vooral interessant vanwege haar economische geschiedenis. De stad was bekend om de productie van garum, een gefermenteerde vissaus die in de Romeinse wereld zeer geliefd was. Er zijn resten gevonden van installaties waar vis werd verwerkt en gezouten.

Garum werd gebruikt als smaakmaker en verhandeld naar verschillende delen van het Romeinse Rijk. De productie laat zien hoe een stad aan de rand van het rijk dankzij haar natuurlijke omgeving kon uitgroeien tot een economisch belangrijke plaats.

Maar Baelo Claudia was meer dan een verzameling werkplaatsen. Het stratenplan, het forum, de basilica, de badhuizen en het theater geven een opvallend compleet beeld van een Romeinse stad. Ook resten van aquaducten laten zien hoe de bewoners hun watervoorziening organiseerden.

Waarom is deze stad zo bijzonder?

Veel archeologische sites bestaan uit losse ruïnes waarvan de oorspronkelijke functie moeilijk te begrijpen is. In Baelo Claudia zijn veel onderdelen van het stadsplan nog herkenbaar. Daardoor kun je je gemakkelijker voorstellen hoe de stad functioneerde.

En dan is er nog het landschap: de ruïnes liggen vlak bij de kust, met uitzicht op zee en duinen. De combinatie van geschiedenis en natuur maakt het een van de aantrekkelijkste archeologische plekken in Andalusië.

Bezoektip: combineer een wandeling door de ruïnes met een bezoek aan het strand van Bolonia. Bekijk tijdens je rondgang ook de resten van de visverwerkingsinstallaties: die vertellen een minstens zo interessant verhaal als de monumentale gebouwen.

Meer informatie: Officiële toeristische informatie over Baelo Claudia.

5. Lixus – de oude havenstad van Marokko

TripBucket - What's on your Bucket List?
The Roman-era amphitheater at Lixus, Morocco

Lixus (ancient city) in Kaserisi

8

Land: Marokko · Vlak bij Larache, aan de Atlantische kust

De vijfde stad brengt ons opnieuw naar Marokko, maar ditmaal naar Lixus, een oude nederzetting met Fenicische, Punische en Romeinse wortels.

Lixus ligt op een heuvel bij de rivier de Loukkos, niet ver van de Atlantische Oceaan. De gunstige ligging maakte de plek aantrekkelijk voor handel en visserij. De geschiedenis van de nederzetting gaat terug tot ver vóór de Romeinse overheersing. Onder Romeins bestuur bleef de stad een belangrijk regionaal centrum.

Handel, vis en de mythen van Hercules

Net als Baelo Claudia speelde visverwerking een belangrijke rol in Lixus. Archeologische resten wijzen op installaties voor het zouten en verwerken van vis. Producten uit zulke werkplaatsen konden worden verhandeld naar andere kustplaatsen en steden in het Romeinse rijk.

Lixus heeft daarnaast een bijzondere plaats in de klassieke mythologie. Volgens een oude Griekse traditie werd de omgeving in verband gebracht met de tuin van de Hesperiden, waar Hercules een van zijn beroemde opdrachten zou hebben uitgevoerd. Het is belangrijk daarbij onderscheid te maken tussen de mythische verhalen en wat archeologisch daadwerkelijk is aangetoond: de legenden tonen vooral hoe oude volkeren betekenis gaven aan verre landschappen.

Op de archeologische site zijn onder meer resten van openbare gebouwen, woongebieden, mozaïeken en een amfitheater te vinden. De overblijfselen laten zien hoe verschillende culturen elkaar gedurende vele eeuwen opvolgden en beïnvloedden.

Waarom verdient Lixus meer aandacht?

Lixus is een interessante bestemming voor wie Romeinse geschiedenis wil ontdekken buiten de bekendste Europese routes. De site verbindt archeologie met het verhaal van handel over zee, lokale industrie en de lange geschiedenis van Noord-Afrika.

Bezoektip: combineer Lixus met een bezoek aan Larache. Trek stevige schoenen aan voor de archeologische site en neem de tijd om het terrein en het landschap rond de rivier te bekijken.

Praktische informatie is te vinden via het Marokkaanse ministerie van Cultuur.

Welke van deze vijf steden past het best bij jou?

Volubilis Roman Old City

Volubilis – voor mozaïeken en monumentale ruïnes

Een uitstekende keuze als je Romeinse architectuur wilt ontdekken in een landschap van heuvels en olijfboomgaarden.

The Roman Capitol at Dougga. UNESCO heritage site in Tunisia

Dougga – voor een complete oude stad

Bijzonder geschikt voor wie graag langs theaters, tempels, badhuizen en oude straten wandelt.

Classic Albania with Golem Beach Extension | Newmarket Holidays

Butrint – voor archeologie midden in de natuur

Een mooie combinatie van Romeinse geschiedenis, oudere Griekse resten, bos en water.

Discover Cádiz – the Province of Light | Caminos

Baelo Claudia – voor geschiedenis en strand

Ideaal als je een archeologische ontdekking wilt combineren met de Atlantische kust van Andalusië.

Lixus (ancient city) in Kaserisi

Lixus – voor oude handelsroutes en verhalen

Een boeiende keuze voor wie meer wil leren over de Romeinse aanwezigheid in Noord-Afrika en de geschiedenis van kusthandel.

Conclusie: het Romeinse Rijk was veel groter dan Italië

Deze vijf steden maken duidelijk dat de Romeinse wereld niet ophield bij de grenzen van het huidige Italië. In Noord-Afrika, Spanje en de Balkan ontstonden stedelijke gemeenschappen waarin Romeinse bouwkunst samenging met oudere lokale tradities.

  • Volubilis laat de rijkdom van een Romeinse stad in Marokko zien.
  • Dougga biedt een uitzonderlijk compleet beeld van het stedelijke leven in Romeins Noord-Afrika.
  • Butrint combineert meerdere historische perioden met een bijzonder natuurlandschap.
  • Baelo Claudia toont hoe visserij en handel een Romeinse kuststad konden laten floreren.
  • Lixus vertelt het verhaal van een oude havenstad met een lange geschiedenis en een bijzondere mythologische achtergrond.

Wie de bekende Romeinse trekpleisters al heeft bezocht, vindt in deze vijf steden nieuwe perspectieven op het dagelijks leven, de handel en de culturele diversiteit van het Romeinse Rijk.

Mijn persoonlijke keuze voor een eerste ontdekking zou Dougga zijn als je vooral een complete oude stad wilt ervaren, en Volubilis als je monumentale ruïnes en mozaïeken in een prachtig landschap zoekt.