Bulgarije is een verrassend rijke bestemming voor liefhebbers van de Romeinse oudheid. Het land lag op een strategische plek tussen de Balkan, de Donau, de Zwarte Zee en de Egeïsche wereld. De Romeinen bouwden hier steden, wegen, forten, thermen en villa’s en maakten van de regio een belangrijk onderdeel van hun rijk.
Wie door Bulgarije reist, komt dan ook regelmatig Romeinse overblijfselen tegen. In Plovdiv kun je midden in de moderne stad een indrukwekkend Romeins theater en stadion bekijken. In Sofia liggen de resten van het oude Serdika onder en naast de moderne binnenstad. Bij Veliko Tarnovo ligt de prachtig gelegen Romeinse stad Nicopolis ad Istrum, terwijl aan de Donau de resten van Ulpia Oescus herinneren aan de noordelijke grens van het rijk.
En dan zijn er nog de schitterende Romeinse villa’s, zoals Villa Armira, met haar marmer en mozaïeken.
Dit zijn de mooiste Romeinse bezienswaardigheden van Bulgarije.
1. Plovdiv – het Romeinse hoogtepunt van Bulgarije
Voor een reis langs Romeinse bezienswaardigheden is Plovdiv waarschijnlijk de beste plek om te beginnen.
De stad is veel ouder dan Rome zelf en kende een Thracische en Hellenistische voorgeschiedenis. Onder Romeins bestuur groeide Philippopolis, zoals de stad toen heette, uit tot een belangrijk centrum van de provincie Thracië. De Romeinen noemden de stad ook Trimontium, verwijzend naar de drie heuvels waarop het historische centrum ligt. (tourism.government.bg)
Vandaag de dag liggen verschillende Romeinse monumenten midden in de moderne stad.
Je vindt er onder andere:
- het Romeinse theater;
- het Romeinse stadion;
- het antieke forum;
- het Odeon;
- Romeinse woonhuizen;
- prachtige mozaïeken;
- delen van de oude infrastructuur.
Juist de combinatie van een levendige moderne stad en Romeinse monumenten maakt Plovdiv zo bijzonder.
2. Het Romeinse theater van Plovdiv
Het Romeinse theater van Plovdiv is zonder twijfel een van de mooiste Romeinse monumenten van Bulgarije.
Het theater werd gebouwd in de eerste eeuw na Christus en bood plaats aan ongeveer 6.000 toeschouwers. De halfronde tribunes liggen tegen de helling van een van de heuvels en kijken uit over het podium en de stad. (plovdiv.bg)
Het theater was niet alleen bedoeld voor toneelvoorstellingen. Hier vonden ook gladiatorenspelen, jachtspelen en bijeenkomsten plaats.
Een bijzonder detail is dat het theater ook werd gebruikt voor vergaderingen van het provinciale bestuur van Thracië.
Vandaag heeft het monument opnieuw een culturele functie. Er worden concerten, opera’s en voorstellingen gehouden.
Dat maakt het theater extra bijzonder: na bijna tweeduizend jaar wordt dezelfde plek nog steeds gebruikt voor openbare voorstellingen.
3. Het Romeinse stadion van Plovdiv
Onder de moderne hoofdstraat van Plovdiv ligt een tweede enorm Romeins monument: het Antieke Stadion van Philippopolis.
Het stadion dateert uit de tweede eeuw en was ongeveer 250 meter lang. Er konden naar schatting 30.000 toeschouwers in terecht. (plovdiv.bg)
Hier werden sportwedstrijden georganiseerd, maar ook gladiatorengevechten en gevechten met dieren.
Een deel van het stadion is tegenwoordig zichtbaar bij het Dzhumaya-plein. Het grootste gedeelte ligt nog onder de moderne stad.
Dat is een fascinerend aspect van Plovdiv: je loopt door een moderne winkelstraat terwijl tientallen meters onder je een enorm Romeins stadion ligt.
4. Het Forum van Philippopolis
Het Romeinse forum van Plovdiv was het politieke, economische en sociale hart van de antieke stad.
Het complex werd volgens de officiële stadsinformatie aan het einde van de eerste eeuw na Christus aangelegd en groeide uit tot het grootste forumcomplex dat tot nu toe in het oude Thracië is blootgelegd. (plovdiv.bg)
Het forum was omgeven door zuilengalerijen en winkels en vormde het centrale plein van de Romeinse stad.
Vlakbij lag bovendien het Odeon, waar kleinere voorstellingen en bijeenkomsten plaatsvonden.
Voor bezoekers is het forum vooral interessant omdat het laat zien hoe zorgvuldig de Romeinen hun steden organiseerden. Theater, forum, winkels, woningen, wegen en openbare gebouwen vormden samen één stedelijk systeem.
5. De mozaïeken van Plovdiv
Plovdiv is niet alleen interessant vanwege zijn grote monumenten. De stad bezit ook een uitzonderlijke verzameling Romeinse mozaïeken.
In verschillende gebouwen zijn rijk versierde vloeren gevonden. Een bijzonder voorbeeld is het zogenaamde Eirene-huis, genoemd naar de vrouwenfiguur die op een van de mozaïeken staat afgebeeld. De mozaïeken combineren invloeden uit verschillende delen van de Romeinse wereld. (plovdiv.bg)
Ook de laatantieke basilieken van Philippopolis bevatten indrukwekkende mozaïekvloeren.
Voor liefhebbers van Romeinse kunst is Plovdiv daarom minstens zo interessant als voor liefhebbers van architectuur.
6. Serdika – het Romeinse Sofia
Onder het moderne centrum van Sofia bevindt zich een compleet andere stad: het Romeinse Serdika.
De Romeinen veroverden de stad in de eerste eeuw na Christus en maakten er een belangrijk bestuurlijk centrum van. Onder keizer Trajanus kreeg de stad de naam Ulpia Serdika. (tourism.government.bg)
Serdika was bovendien geliefd bij keizer Constantijn de Grote.
Hij verbleef hier regelmatig en de stad speelde in de vierde eeuw een belangrijke rol binnen het Romeinse rijk.
Wat kun je in Sofia zien?
In het centrum zijn delen van:
- de Cardo Maximus;
- de Decumanus Maximus;
- stadsmuren;
- stadspoorten;
- woningen;
- openbare gebouwen;
- riolering;
- geplaveide straten
blootgelegd.
Een groot deel van de resten is te zien in de archeologische zone rond het metrostation Serdika en in de onderdoorgang tussen de Presidency en de Council of Ministers. (tourism.government.bg)
Het is een van de beste plekken in Bulgarije om te ervaren hoe een moderne hoofdstad letterlijk boven op een Romeinse stad is gebouwd.
7. De Sint-Joriskerk en het Romeinse Serdika
Een van de bijzonderste plekken in Sofia is de Rotunda van Sint-Joris.
Het gebouw zelf is vroegchristelijk en dateert uit de Romeinse periode. Het staat midden tussen moderne gebouwen en vormt daardoor een opmerkelijk overblijfsel van het laat-Romeinse Sofia.
In de omgeving zijn bovendien resten van de oude stad gevonden.
Hier zie je prachtig hoe Romeins en vroegchristelijk Bulgarije in elkaar overlopen. Het Romeinse rijk verdween namelijk niet van de ene dag op de andere. In steden als Serdika veranderde de samenleving geleidelijk van karakter.
8. Nicopolis ad Istrum – de Romeinse stad bij Veliko Tarnovo
Op ongeveer twintig kilometer ten noorden van Veliko Tarnovo liggen de indrukwekkende resten van Nicopolis ad Istrum.
De stad werd in de tweede eeuw gesticht door keizer Trajanus, ter herinnering aan zijn overwinningen op de Daciërs. De naam betekent ongeveer “Stad van de overwinning aan de Donau”. (tourism.government.bg)
De ligging was strategisch: Nicopolis lag op een kruispunt van belangrijke wegen in de provincie Moesia Inferior.
Een echte Romeinse stadsplattegrond
Nicopolis ad Istrum is bijzonder omdat de stedelijke structuur nog goed herkenbaar is.
Je ziet resten van:
- geplaveide straten;
- het forum;
- openbare gebouwen;
- winkels;
- zuilengalerijen;
- stadsmuren;
- waterleidingen;
- riolering.
De stad werd ontworpen volgens het Romeinse principe van rechte straten en duidelijke stedelijke assen.
Voor wie wil begrijpen hoe een Romeinse provinciestad eruitzag, is dit een van de interessantste plekken van Bulgarije.
9. Ulpia Oescus – Rome aan de Donau
Aan de Donau, bij het huidige dorp Gigen, liggen de resten van Ulpia Oescus.
Deze Romeinse stad was een belangrijk centrum in de provincie Moesia Inferior en lag dicht bij de noordelijke grens van het rijk.
De stad werd volgens het klassieke Romeinse stadsplan aangelegd met rechte straten die elkaar haaks kruisten. Tegenwoordig zijn onder andere resten van straten, tempels en een grote burgerlijke basilica zichtbaar. (tourism.government.bg)
Ulpia Oescus kende vooral in de vierde eeuw een bloeiperiode.
Een van de interessantste gebeurtenissen uit de geschiedenis van de stad vond plaats in 328, toen keizer Constantijn de Grote persoonlijk aanwezig was bij de ingebruikname van een grote stenen brug over de Donau.
De brug zelf is niet bewaard gebleven, maar het verhaal laat zien hoe belangrijk Oescus was voor de verbinding tussen de Balkan en de gebieden ten noorden van de Donau.
10. Nicopolis ad Nestum – de Romeinse stad aan de Mesta
In het zuidwesten van Bulgarije ligt Nicopolis ad Nestum, vlak bij het huidige Garmen.
De stad werd in 106 na Christus gesticht door keizer Trajanus, eveneens ter herinnering aan zijn overwinning op de Daciërs. De naam verwijst naar de rivier de Nestos, tegenwoordig de Mesta. (tourism.government.bg)
De stad lag aan belangrijke routes door het zuidwesten van de Balkan.
Hoewel Nicopolis ad Nestum kleiner en minder bekend is dan Plovdiv of Nicopolis ad Istrum, is het een interessante archeologische stop. Je krijgt hier een goed beeld van de Romeinse aanwezigheid in een bergachtig deel van Bulgarije.
11. Villa Armira – de mooiste Romeinse villa van Bulgarije
Een van de absolute hoogtepunten van Romeins Bulgarije ligt bij Ivaylovgrad in de Oost-Rhodopen.
Villa Armira wordt door het Bulgaarse ministerie van Toerisme omschreven als een van de oudste nauwkeurig gedateerde Romeinse villa’s die in Bulgarije zijn onderzocht en als de meest luxueuze privéresidentie uit de Romeinse periode die in het huidige Bulgarije is gevonden. (tourism.government.bg)
De villa werd gebouwd in de tweede helft van de eerste eeuw na Christus door een rijke Thracische aristocraat.
Het complex was enorm.
De twee verdiepingen telden talrijke kamers en waren rond een zwembad georganiseerd. In de derde eeuw werd de villa uitgebreid met een grote eet- en ontvangstruimte.
Marmer, mozaïeken en luxe
Het interieur was uitzonderlijk rijk.
De muren waren bekleed met marmer en de vloeren waren voorzien van mozaïeken. Er was zelfs een werkplaats waar kunstenaars het plaatselijke witte marmer verwerkten.
Een van de bijzonderste mozaïeken toont een portret van de eigenaar met zijn twee kinderen. Volgens het Bulgaarse ministerie zijn dit de enige bekende Romeinse mozaïekportretten van deze soort die tot nu toe in Bulgarije zijn gevonden. (tourism.government.bg)
Een ander mozaïek toont Medusa, een motief dat meerdere keren in de decoratie van de villa terugkeert.
Villa Armira is daarmee een absolute must voor liefhebbers van Romeinse kunst.
12. De Grote Grafheuvel van Svirachi
Niet ver van Villa Armira ligt de Grote Grafheuvel van Svirachi.
De monumentale grafstructuur wordt in verband gebracht met de bewoners van de villa en wordt beschouwd als een mausoleum en later familiegraf van een aristocratische Thracische familie. (tourism.government.bg)
De grafheuvel heeft een diameter van ongeveer 60 meter en moet oorspronkelijk ongeveer 18 tot 20 meter hoog zijn geweest.
Het is een mooi voorbeeld van hoe Romeinse cultuur en oudere Thracische tradities in Bulgarije naast elkaar bestonden.
13. De Romeinse stad Augusta Traiana in Stara Zagora
In het moderne Stara Zagora ligt een van de meest bijzondere archeologische musea van Bulgarije.
Onder de huidige stad lag de Romeinse stad Augusta Traiana, genoemd naar keizer Trajanus.
Het moderne regionale museum is letterlijk boven een deel van de oude Cardo Maximus gebouwd. Daardoor kun je in het museum over de resten van de Romeinse hoofdstraat lopen. (tourism.government.bg)
De stad beschikte over een uitgebreid netwerk van straten en openbare gebouwen.
Ook zijn er indrukwekkende laat-Romeinse mozaïeken gevonden. Een kleurrijk mozaïek uit een openbaar gebouw dateert uit het einde van de vierde eeuw en bevat geometrische vormen, planten en vogels. (visitstarazagora.bg)
Stara Zagora is daardoor een ideale bestemming wanneer je Romeinse geschiedenis wilt combineren met een moderne stad.
14. De Romeinse thermen van Hisarya – Diocletianopolis
Hisarya, in het centrale deel van Bulgarije, is beroemd om zijn mineraalwater. De Romeinen ontdekten al snel dat deze bronnen bijzonder waardevol waren.
De stad werd uiteindelijk bekend als Diocletianopolis, naar keizer Diocletianus.
De Romeinse resten zijn hier bijzonder indrukwekkend. Er zijn delen van een enorme stadsmuur bewaard gebleven, met een lengte van ongeveer 2,3 kilometer en verschillende poorten. (plovdiv.bg)
De bekendste is de Zuidpoort, vaak aangeduid als de “Kamelenpoort”.
Daarnaast zijn er resten van:
- Romeinse baden;
- een amfitheater;
- laat-Romeinse gebouwen;
- basilieken;
- graven;
- een necropolis.
De combinatie van Romeinse archeologie en thermale bronnen maakt Hisarya bijzonder aantrekkelijk.
Je kunt hier letterlijk het landschap begrijpen dat de Romeinen naar deze plek trok.
15. De Romeinse stad Deultum
Aan de zuidelijke Zwarte Zeekust, bij het huidige Debelt, liggen de resten van Deultum.
De Romeinse kolonie werd in de jaren zeventig van de eerste eeuw na Christus gesticht onder keizer Vespasianus door veteranen van het VIII Augusta-legioen. Volgens het Bulgaarse ministerie was Deultum de enige Romeinse kolonie van vrije Romeinse burgers op het grondgebied van het huidige Bulgarije. (tourism.government.bg)
De ligging was bijzonder gunstig.
De stad had toegang tot een haven die verbonden was met het huidige Mandra-meer en speelde een belangrijke rol in de handel langs de Zwarte Zee.
Deultum laat daardoor een andere kant van Romeins Bulgarije zien: niet de grote landstad, maar een Romeinse kolonie die profiteerde van handel en scheepvaart.
16. Villa rustica bij Pavlikeni
Bij Pavlikeni ligt een interessante Romeinse landbouw- en productienederzetting.
Het archeologische complex omvat een villa rustica die aan het einde van de eerste eeuw na Christus werd gesticht en tot de tweede helft van de derde eeuw bleef bestaan. (tourism.government.bg)
Bijzonder is dat hier niet alleen een woongebouw werd gevonden.
Archeologen ontdekten ook verschillende ovens voor het bakken van bouw-, huishoudelijke en artistieke keramiek.
Er werden bovendien interessante vondsten gedaan, waaronder een marmeren votiefplaat voor de Thracische Ruiter en een kalkstenen buste van keizer Commodus.
Pavlikeni laat daardoor goed zien hoe landbouw, ambacht en handel in de Romeinse provincies met elkaar verbonden waren.
17. Heraclea Sintica – een vergeten stad bij Rupite
In het zuiden van Bulgarije, bij Rupite, liggen de resten van de antieke stad Heraclea Sintica.
De nederzetting bestond van de vierde eeuw voor Christus tot in de zesde eeuw na Christus en werd bewoond door de Thracische stam van de Sinti. (tourism.government.bg)
Hoewel de oorsprong van de stad dus vóór de Romeinen ligt, ontwikkelde zij zich ook tijdens de Romeinse periode.
De omgeving is bovendien bijzonder interessant vanwege de warme mineraalbronnen en het vulkanische landschap van Kozhuh.
Het is een goede plek voor wie een Romeinse reis wil combineren met minder bekende archeologische sites.
Waarom waren de Romeinen in Bulgarije?
De belangrijkste reden was de strategische ligging van de regio.
Het huidige Bulgarije vormde een verbinding tussen de Balkan, de Donau, de Zwarte Zee en de Egeïsche wereld.
Voor Rome was vooral de Donaugrens van groot belang. De rivier vormde eeuwenlang een van de belangrijkste grenzen van het rijk.
Daarom ontstonden langs de Donau grote militaire bases, steden en wegen.
Maar ook het binnenland was belangrijk. Hier lagen handelsroutes, landbouwgebieden en natuurlijke hulpbronnen.
Steden als Plovdiv, Serdika en Nicopolis ad Istrum werden belangrijke bestuurlijke en economische centra.
Romeins Bulgarije en de Donau
De Donau vormde een van de belangrijkste verdedigingslinies van het Romeinse rijk.
Langs de rivier lagen forten, steden en militaire kampen die de grens bewaakten.
Ulpia Oescus is daar een van de mooiste voorbeelden van. De stad lag dicht bij de rivier en was verbonden met belangrijke routes naar andere delen van het rijk.
De bouw van de grote brug over de Donau onder Constantijn de Grote laat bovendien zien hoe belangrijk de verbinding met het gebied ten noorden van de rivier was.
Wie geïnteresseerd is in de Romeinse militaire geschiedenis, doet er daarom goed aan het noorden van Bulgarije niet over te slaan.
Wat zijn de mooiste Romeinse bezienswaardigheden van Bulgarije?
Als je niet alle sites kunt bezoeken, zou ik deze vijf bovenaan je lijst zetten:
1. Plovdiv
De beste allround Romeinse bestemming.
Met theater, stadion, forum, Odeon en mozaïeken heeft de stad de grootste concentratie Romeinse monumenten.
2. Villa Armira
De mooiste Romeinse villa.
De combinatie van marmer, mozaïeken, zwembad en monumentale architectuur maakt deze plek uniek.
3. Nicopolis ad Istrum
De beste plek voor een complete Romeinse stadsindeling.
Hier zie je straten, openbare gebouwen, winkels en infrastructuur in een duidelijk herkenbaar Romeins stadsplan.
4. Hisarya
De beste Romeinse bestemming voor thermen en stadsmuren.
De enorme muren en monumentale poorten zijn indrukwekkend.
5. Serdika in Sofia
De beste combinatie van Romeinse geschiedenis en een moderne stad.
Je kunt hier letterlijk tussen moderne gebouwen door de Romeinse stad ontdekken.
Een Romeinse rondreis door Bulgarije
Bulgarije is groot genoeg om er een uitgebreide Romeinse rondreis van te maken.
Een goede route begint in Sofia.
Bezoek daar de resten van Serdika en de vroeg-Romeinse monumenten in het centrum.
Vervolgens kun je naar Plovdiv, waar je gemakkelijk een volledige dag kunt besteden aan het Romeinse theater, stadion, forum en de mozaïeken.
Vanuit Plovdiv kun je naar Hisarya rijden voor de Romeinse thermen en stadsmuren.
Daarna kun je oostwaarts richting Stara Zagora en vervolgens naar Villa Armira in de Oost-Rhodopen.
Voor de noordelijke Romeinse wereld kun je daarna richting Veliko Tarnovo reizen en Nicopolis ad Istrum bezoeken.
Wie verder naar het noorden gaat, kan vervolgens Ulpia Oescus aan de Donau bezoeken.
Een mogelijke route is:
Sofia → Plovdiv → Hisarya → Stara Zagora → Villa Armira → Nicopolis ad Istrum → Ulpia Oescus
Wie meer tijd heeft, kan daar Nicopolis ad Nestum, Deultum, Pavlikeni en Heraclea Sintica aan toevoegen.
Romeins Bulgarije: een verborgen schat van de Balkan
Bulgarije heeft misschien niet de wereldberoemdheid van Rome, Pompeï of Mérida, maar voor liefhebbers van de Romeinse oudheid is het land buitengewoon interessant.
In Plovdiv wandel je tussen monumenten van een van de belangrijkste Romeinse steden van de Balkan. In Sofia ligt het oude Serdika verscholen onder de moderne hoofdstad. Nicopolis ad Istrum laat zien hoe een Romeinse stad werd gepland, terwijl Ulpia Oescus het verhaal vertelt van de noordelijke grens aan de Donau.
En dan zijn er de villa’s.
Villa Armira is misschien wel het mooiste voorbeeld van Romeinse luxe in Bulgarije, met schitterende marmeren decoratie en uitzonderlijke mozaïeken. Hisarya laat vervolgens zien hoe de Romeinen profiteerden van de geneeskrachtige bronnen van het land.
Het bijzondere aan Bulgarije is dat de Romeinse geschiedenis hier bovendien niet losstaat van de oudere Thracische en Macedonische wereld. De Romeinen namen bestaande steden en handelsroutes over, bouwden ze verder uit en verbonden ze met hun enorme rijk.
Wie door Bulgarije reist, ontdekt daardoor niet alleen Romeins Bulgarije, maar een veel groter verhaal: dat van een gebied waar Thracische, Griekse, Romeinse en later Byzantijnse culturen eeuwenlang samenkwamen.
Voor een reis langs de Romeinse oudheid op de Balkan is Bulgarije daarom een bestemming die je absoluut niet mag overslaan.