Egypte staat vooral bekend om zijn piramides, farao’s en indrukwekkende tempels uit de tijd van het oude Egyptische rijk. Toch heeft het land ook een fascinerende Romeinse geschiedenis. Toen Egypte in 30 v.Chr. een Romeinse provincie werd, na de nederlaag van Cleopatra VII en Marcus Antonius, groeide het uit tot een van de belangrijkste gebieden van het Romeinse Rijk. Het leverde graan aan Rome, trok handelaren uit het hele Middellandse Zeegebied aan en werd een ontmoetingsplaats van Egyptische, Griekse en Romeinse culturen.
Van ondergrondse grafkamers in Alexandrië tot Romeinse badhuizen, mozaïeken, vestingmuren en tempels met inscripties uit de keizertijd: de Romeinse erfenis van Egypte is veelzijdiger dan veel reizigers verwachten.
Een kleine kanttekening: verschillende beroemde monumenten in Egypte zijn oorspronkelijk ouder dan de Romeinse overheersing. Sommige werden echter in de Romeinse tijd uitgebreid, hergebruikt of voorzien van nieuwe inscripties. Juist die vermenging maakt ze zo bijzonder.
- 1. Alexandrië: de Romeinse stad aan de Middellandse Zee
- 2. De catacomben van Kom el-Shoqafa: een unieke mix van culturen
- 3. De Zuil van Pompeius en het Serapeum
- 4. Kom el-Dikka: het Romeinse theater en het dagelijks leven
- 5. Het Romeinse fort van Babylon in Oud-Caïro
- 6. Karanis in de Fajoem: een kijkje in het leven buiten de grote steden
- 7. De tempel van Philae: Egyptische traditie onder Romeinse heerschappij
- 8. Dendera: de tempel van Hathor en de Romeinse keizers
- 9. Abu Mena: een vroegchristelijke bedevaartsstad uit de Romeinse tijd
- 10. De onderwaterresten van het antieke Alexandrië
- Welke bezienswaardigheden zijn het mooist?
- Praktische tips voor een reis langs Romeins Egypte
- Conclusie: een verrassend Romeins Egypte
1. Alexandrië: de Romeinse stad aan de Middellandse Zee
6
Alexandrië is de beste plek om de Romeinse geschiedenis van Egypte te ontdekken. De stad werd in 331 v.Chr. gesticht door Alexander de Grote en groeide onder de Ptolemaeën uit tot een van de belangrijkste culturele centra van de antieke wereld. Na de Romeinse verovering bleef Alexandrië een belangrijke havenstad, waar Egyptische tradities samengingen met Griekse cultuur en Romeins bestuur.
De stad was beroemd om haar handel, wetenschappelijke kennis en kosmopolitische bevolking. Hoewel veel van de antieke stad onder de moderne bebouwing verdwenen is, zijn er nog verschillende archeologische plekken te bezoeken.
De belangrijkste Romeinse bezienswaardigheden zijn de Zuil van Pompeius, de catacomben van Kom el-Shoqafa en het archeologische complex van Kom el-Dikka. Samen laten ze verschillende kanten van het dagelijkse leven, de religie en de begrafenisgebruiken in Romeins Alexandrië zien.
Alexandrië is daarmee een ideale uitvalsbasis voor wie de Romeinse geschiedenis van Egypte wil leren kennen.
2. De catacomben van Kom el-Shoqafa: een unieke mix van culturen
7
De catacomben van Kom el-Shoqafa behoren tot de bijzonderste archeologische monumenten van Alexandrië. Dit ondergrondse grafcomplex ontstond vermoedelijk in de tweede eeuw na Christus en werd gebruikt om overledenen uit vooraanstaande families bij te zetten.
De naam betekent ongeveer ‘heuvel van scherven’. Die verwijst naar aardewerkfragmenten die op de locatie zijn gevonden. Het complex bestaat uit verschillende ondergrondse niveaus, met trappen, gangen, grafnissen en rijk versierde kamers.
Egyptische goden in Romeinse stijl
Het opvallendste kenmerk is de vermenging van stijlen. Je ziet Egyptische religieuze symbolen en goden naast klassieke Griekse en Romeinse vormen. Sommige figuren dragen traditionele Egyptische kenmerken, terwijl hun kleding of houding sterk doet denken aan de Grieks-Romeinse kunst.
Deze combinatie is geen toeval. Alexandrië was een multiculturele stad en de bewoners namen elementen uit verschillende religieuze en artistieke tradities over. De catacomben geven daardoor een bijzonder inzicht in hoe mensen hun identiteit en geloof vormgaven tijdens de Romeinse overheersing.
Wat mag je niet missen?
- De monumentale trap: deze leidt naar de ondergrondse grafkamers.
- De hoofdgrafkamer: een van de indrukwekkendste ruimtes, met gebeeldhouwde figuren en decoratieve elementen.
- De reliëfs en sarcofagen: ze tonen hoe Egyptische en klassieke beeldtaal samenkwamen.
De catacomben zijn een absolute aanrader voor liefhebbers van archeologie en antieke kunst. Ze laten zien dat de Romeinse cultuur in Egypte niet simpelweg de Egyptische cultuur verving, maar ermee versmolt.
3. De Zuil van Pompeius en het Serapeum
6
De Zuil van Pompeius is een van de bekendste Romeinse monumenten van Egypte. De enorme zuil staat op het terrein van het oude Serapeum, een heiligdom dat gewijd was aan Serapis, een godheid die in het Ptolemeïsche Egypte werd vereerd en elementen van Egyptische en Griekse religie combineerde.
Een monument voor keizer Diocletianus
Ondanks de naam heeft de zuil geen directe relatie met de Romeinse veldheer Pompeius. Ze werd waarschijnlijk aan het einde van de derde eeuw na Christus opgericht ter ere van keizer Diocletianus.
De zuil is gemaakt van rood graniet en staat op een hoge stenen basis. Het monument domineert de omgeving en geeft een indruk van de schaal en monumentaliteit die Romeinse architecten en opdrachtgevers nastreefden.
Het Serapeum: een verdwenen religieus centrum
Het Serapeum was een belangrijk religieus complex van het oude Alexandrië. Het heiligdom weerspiegelde de vermenging van Griekse en Egyptische tradities en speelde een rol in het religieuze leven van de stad. Van het oorspronkelijke tempelcomplex is slechts een deel bewaard gebleven.
Tijdens een bezoek kun je de zuil bekijken, de overblijfselen van het heiligdom verkennen en stilstaan bij de manier waarop religie in het Grieks-Romeinse Egypte veranderde.
Waarom bezoeken? De Zuil van Pompeius is niet alleen fotogeniek, maar ook een tastbare herinnering aan Alexandrië in de late Romeinse tijd.
4. Kom el-Dikka: het Romeinse theater en het dagelijks leven
9
Wie wil zien hoe het leven in een Romeinse stad eruit kon zien, mag Kom el-Dikka niet overslaan. Deze archeologische zone ligt midden in het moderne Alexandrië en bewaart overblijfselen uit de Romeinse en Byzantijnse periode, grofweg van de tweede tot de zesde eeuw na Christus.
Het Romeinse theater
Het bekendste monument is het goed bewaarde Romeinse theater, ook wel een odeion genoemd. De halfronde zitplaatsen van steen en marmer geven een duidelijk beeld van de opbouw van een antieke voorstellingsruimte. Het gebouw werd waarschijnlijk gebruikt voor muziek, voordrachten en andere culturele bijeenkomsten.
Het theater is bijzonder omdat het een van de weinige bewaard gebleven voorbeelden van dit type in Egypte is. Je kunt de rijen zitplaatsen goed herkennen en je voorstellen hoe bezoekers hier samenkwamen voor optredens en publieke evenementen.
De Villa van de Vogels
Een andere belangrijke ontdekking is de zogenoemde Villa van de Vogels. Hier zijn kleurrijke vloermozaïeken gevonden met afbeeldingen van vogels en geometrische patronen. Zulke mozaïeken waren niet alleen decoratief: ze lieten ook de smaak en welstand van de bewoners zien.
Romeinse badhuizen en leslokalen
Op het terrein liggen ook resten van badhuizen, waaronder sporen van een verwarmingssysteem onder de vloer. In Romeinse badcomplexen konden bezoekers zich wassen, ontspannen en anderen ontmoeten. Baden waren daarmee zowel een hygiënische als een sociale activiteit.
Daarnaast zijn er rijen ruimtes gevonden die mogelijk als leslokalen of collegezalen werden gebruikt. De precieze functie is niet volledig zeker, maar ze wijzen op een levendige intellectuele cultuur in Alexandrië.
Mijn tip: neem bij Kom el-Dikka de tijd. Het theater is indrukwekkend, maar de mozaïeken en de resten van badhuizen vertellen juist veel over het alledaagse leven.
Ministry of Tourism and Antiquities
+1
5. Het Romeinse fort van Babylon in Oud-Caïro
In Oud-Caïro bevinden zich de overblijfselen van het fort van Babylon, een belangrijke militaire vesting uit de Romeinse geschiedenis van Egypte. De vesting ligt in een gebied dat tegenwoordig vooral bekendstaat om zijn Koptische kerken, historische straten en religieuze monumenten.
De vesting maakte deel uit van de verdedigingswerken van de Romeinse stad in het gebied van het huidige Caïro. De geschiedenis van de muren en torens is complex: het complex werd in verschillende perioden aangepast en hergebruikt. De overgebleven structuren zijn daarom niet allemaal aan één bouwfase toe te schrijven.
Waarom is het fort belangrijk?
Romeins Egypte was niet alleen een rijk landbouwgebied, maar ook een strategische provincie. Het land verbond de Middellandse Zee met de Rode Zee en de handelsroutes naar Afrika en Azië. Verdedigingswerken hielpen belangrijke nederzettingen, routes en rivierovergangen te beschermen.
Vandaag kun je de Romeinse resten combineren met een bezoek aan Koptisch Caïro. Dat maakt de locatie interessant voor wie de overgang van de Romeinse naar de vroegchristelijke geschiedenis wil begrijpen.
Houd er wel rekening mee dat Babylon geen volledig bewaard gebleven Romeins fort is zoals je dat in sommige Europese steden aantreft. Het is een historisch complex dat door latere bouwfasen en eeuwen van hergebruik is veranderd.
6. Karanis in de Fajoem: een kijkje in het leven buiten de grote steden
10
Voor een andere kant van Romeins Egypte reis je naar de Fajoem-oase, ten zuidwesten van Caïro. Hier lag Karanis, bij het huidige Kom Aushim, een oude nederzetting die bijzonder veel informatie heeft opgeleverd over het dagelijkse leven in de Grieks-Romeinse periode.
In tegenstelling tot de monumentale zuil van Alexandrië of de grote tempels langs de Nijl gaat het hier vooral om de resten van een bewoonde stad. De archeologische zone omvat overblijfselen van huizen, religieuze gebouwen en andere structuren die inzicht geven in het leven van gewone inwoners.
Hoe leefden de inwoners?
De Fajoem was dankzij irrigatie en landbouw een belangrijke regio. Bewoners verbouwden gewassen, hielden dieren en maakten deel uit van lokale handelsnetwerken. In de Grieks-Romeinse tijd leefden hier mensen met uiteenlopende culturele achtergronden.
Archeologen hebben in de Fajoem veel documenten, voorwerpen en andere vondsten uit de Romeinse periode onderzocht. Zulke vondsten helpen historici te begrijpen hoe belastingen, handel, familieverhoudingen en het dagelijkse bestuur functioneerden.
Karanis maakt deel uit van een grotere groep archeologische locaties in de Fajoem die op de voorlopige Werelderfgoedlijst van UNESCO staan.
Waarom is Karanis een bezoek waard?
- Je krijgt een beeld van een gewone antieke nederzetting, niet alleen van koningen en keizers.
- Je ziet hoe mensen in een droge omgeving leefden met behulp van landbouw en irrigatie.
- De locatie past goed bij een tocht door de Fajoem, waar archeologie en woestijnlandschap elkaar afwisselen.
Karanis is vooral geschikt voor reizigers die al wat meer interesse hebben in archeologie en die verder willen kijken dan de bekendste toeristische monumenten.
7. De tempel van Philae: Egyptische traditie onder Romeinse heerschappij
6
De tempel van Philae, bij Aswan in het zuiden van Egypte, behoort tot de mooiste tempelcomplexen van het land. De tempel was gewijd aan Isis, een van de belangrijkste godinnen van de Egyptische religie. Het grootste deel van het complex dateert uit de Ptolemeïsche periode, vóór de Romeinse verovering, maar de tempel bleef ook onder Romeinse keizers in gebruik en werd verder versierd.
Dat maakt Philae tot een fascinerend voorbeeld van de continuïteit van de Egyptische religie onder Romeins bestuur.
De laatste eeuwen van de oude Egyptische godsdienst
Romeinse keizers lieten zich op Egyptische tempelreliëfs soms afbeelden als traditionele farao’s. Ze namen daarmee een rol aan die aansloot bij de Egyptische ideeën over koningschap en goddelijke orde. Zulke voorstellingen hielpen de keizerlijke macht te verbinden met plaatselijke religieuze tradities.
Philae bleef eeuwenlang een religieus centrum. De verering van Isis was bovendien niet beperkt tot Egypte: haar cultus verspreidde zich in de Grieks-Romeinse wereld en genoot ook elders rond de Middellandse Zee aanhang.
Wat maakt Philae zo bijzonder?
- De hoge poorten en zuilenrijen vormen een indrukwekkend geheel.
- De reliëfs laten traditionele Egyptische goden en rituelen zien.
- De ligging op een eiland in het Nijlgebied geeft de tempel een uitzonderlijke sfeer.
Het huidige tempelcomplex werd in de twintigste eeuw verplaatst om het te beschermen tegen het stijgende water na de bouw van de Aswandam. Een bezoek aan Philae is dus ook een kennismaking met een groot modern erfgoedproject.
Goed om te weten: Philae is geen zuiver Romeinse tempel. Het is vooral een Egyptisch-Ptolemeïsch complex dat ook onder Romeinse heerschappij betekenis bleef houden.
8. Dendera: de tempel van Hathor en de Romeinse keizers
5
De tempel van Hathor in Dendera, ten noorden van Luxor, is een van de best bewaarde tempels van Egypte. Het complex werd voornamelijk gebouwd en uitgebreid tijdens de Ptolemeïsche en Romeinse perioden. Daardoor is het bijzonder interessant voor bezoekers die de wisselwerking tussen Egyptische religie en Romeinse macht willen bestuderen.
Hathor was onder meer de godin van liefde, muziek, vreugde en moederschap. Haar tempel was een belangrijk religieus centrum met rijk versierde zalen, reliëfs en inscripties.
Romeinse heersers op Egyptische tempelmuren
In de tempel zijn afbeeldingen te vinden van heersers uit de Grieks-Romeinse wereld die offers brengen aan Egyptische goden. Ze worden weergegeven volgens traditionele Egyptische beeldconventies, met ceremoniële houdingen en herkenbare koninklijke symbolen.
Dit laat zien hoe Romeinse machthebbers zich presenteerden binnen de bestaande Egyptische religieuze wereld. Ze regeerden over Egypte, maar maakten in tempels ook gebruik van de eeuwenoude symboliek van de farao’s.
Het beroemde plafond
Een van de hoogtepunten is het rijk versierde plafond met astronomische voorstellingen. Het laat zien hoe religie, sterrenkunde en de ordening van de kosmos in de Egyptische tempeltraditie met elkaar verweven waren.
Dendera ligt buiten de belangrijkste toeristische kern van Luxor, maar is goed te combineren met andere archeologische bezienswaardigheden in Midden- en Opper-Egypte. Het is vooral een aanrader voor wie geïnteresseerd is in de laatste eeuwen van de oude Egyptische tempelcultuur.
9. Abu Mena: een vroegchristelijke bedevaartsstad uit de Romeinse tijd
8
Niet alle belangrijke overblijfselen uit de Romeinse periode zijn tempels of klassieke monumenten. Abu Mena, ten zuiden van Alexandrië, was een van de grote vroegchristelijke bedevaartsoorden van de late oudheid.
De plaats ontwikkelde zich rond het graf van de heilige Menas, een christelijke martelaar die volgens de overlevering aan het einde van de derde eeuw stierf. Pelgrims kwamen hierheen omdat ze geloofden dat de heilige genezende wonderen kon verrichten.
Van Romeinse wereld naar christelijke oudheid
In de vierde en vijfde eeuw groeide Abu Mena uit tot een omvangrijk religieus centrum. Er ontstonden kerken, een doopgebouw, openbare voorzieningen, woningen, werkplaatsen en plaatsen waar pelgrims konden verblijven.
De overblijfselen laten zien hoe de Romeinse wereld geleidelijk veranderde. Christelijke gemeenschappen ontwikkelden nieuwe vormen van religieuze architectuur, terwijl ze gebruikmaakten van bouwtechnieken en stedelijke structuren die al eeuwen bestonden.
UNESCO schreef Abu Mena in 1979 in op de Werelderfgoedlijst. In augustus 2025 meldde UNESCO dat de locatie na 24 jaar op de lijst van bedreigd werelderfgoed officieel was hersteld.
Waarom bezoeken?
Abu Mena is interessant voor wie niet alleen de klassieke Romeinse cultuur wil zien, maar ook de overgang naar de vroegchristelijke wereld wil begrijpen. De locatie is minder bekend dan de grote monumenten van Alexandrië en Luxor, maar heeft een uitzonderlijke historische betekenis.
Controleer vooraf de actuele toegangsmogelijkheden en eventuele beperkingen. Bij archeologische locaties kunnen werkzaamheden en beschermingsmaatregelen invloed hebben op wat bezoekers kunnen zien.
10. De onderwaterresten van het antieke Alexandrië
7
Een minder bekende, maar bijzonder fascinerende kant van Romeins en Grieks-Romeins Egypte ligt onder water. In de oostelijke haven van Alexandrië zijn resten gevonden van antieke gebouwen, beelden en andere voorwerpen die in zee zijn verdwenen.
De haven was ooit het kloppende hart van de stad. Schepen vervoerden graan, wijn, olijfolie, glaswerk en allerlei andere goederen. De koninklijke gebouwen en haveninstallaties maakten Alexandrië tot een van de belangrijkste centra van de Middellandse Zee.
Aardbevingen, kustveranderingen en het geleidelijk verzakken of onder water raken van delen van de oude stad hebben ertoe bijgedragen dat archeologische resten tegenwoordig onder water liggen.
Een nieuwe blik op de verloren stad
Onderwaterarcheologie helpt onderzoekers de oude kustlijn en havenstructuren beter te begrijpen. In oktober 2026 is er bovendien berichtgeving verschenen over een zeldzame bronzen zegelring met een afbeelding van de beroemde vuurtoren van Alexandrië, gevonden bij onderwateronderzoek in de oude haven. De vondst illustreert hoeveel nieuwe informatie nog uit dit gebied naar boven kan komen.
Dit is niet de gemakkelijkste plek om zelfstandig te bezoeken: onderwateronderzoek betekent niet automatisch dat de resten voor toeristen toegankelijk zijn. Toch hoort deze verborgen wereld bij het verhaal van de Romeinse en Grieks-Romeinse stad.
Welke bezienswaardigheden zijn het mooist?
1. Catacomben van Kom el-Shoqafa
Beste voor archeologie
De meest bijzondere combinatie van Egyptische, Griekse en Romeinse kunst, diep onder de grond.
2. Kom el-Dikka
Beste voor het stadsleven
Een theater, badhuizen en mozaïeken geven een concreet beeld van de Romeinse stad.
3. De Zuil van Pompeius
Beste monument
Een indrukwekkende granieten zuil die de macht en monumentaliteit van de late Romeinse tijd laat zien.
4. Philae
Beste landschap
Een prachtig tempelcomplex waar de Egyptische religie ook onder Romeinse heerschappij bleef voortbestaan.
5. Dendera
Beste tempelkunst
Rijk versierde zuilen, astronomische voorstellingen en reliëfs uit de Grieks-Romeinse periode.
Praktische tips voor een reis langs Romeins Egypte
Hoe plan je de route?
- Voor een korte reis: besteed één of twee dagen aan Alexandrië. De catacomben, de Zuil van Pompeius en Kom el-Dikka vormen samen een sterke kennismaking met de Romeinse geschiedenis.
- Voor een langere reis: combineer Alexandrië met Oud-Caïro en de Fajoem. Voeg Dendera en Philae toe als je ook naar Opper-Egypte reist.
- Voor liefhebbers van minder bekende plaatsen: onderzoek vooraf de bereikbaarheid van Karanis en Abu Mena. Niet elke archeologische locatie heeft dezelfde voorzieningen of bezoekmogelijkheden.
- Voor tempelliefhebbers: combineer Philae en Dendera met de grotere tempelcomplexen langs de Nijl. Let erop dat die complexen vaak meerdere bouwperioden omvatten.
Wanneer kun je het beste gaan?
De koelere maanden, grofweg van oktober tot en met april, zijn meestal het prettigst voor archeologische bezoeken. Vooral op open terreinen zoals Karanis kan de zon sterk zijn. Neem water, bescherming tegen de zon en comfortabele schoenen mee.
Een belangrijke historische nuance
Niet elk monument dat je tijdens deze route ziet, is oorspronkelijk door de Romeinen gebouwd. Philae en Dendera bevatten veel oudere Egyptische tradities en bouwfasen; de Romeinse invloed is daar vooral zichtbaar in latere uitbreidingen, inscripties en afbeeldingen van keizers. Alexandrië en Kom el-Dikka bieden daarentegen duidelijkere voorbeelden van stedelijke cultuur uit de Romeinse periode.
Conclusie: een verrassend Romeins Egypte
De Romeinse geschiedenis van Egypte is veel rijker dan alleen een paar zuilen en ruïnes. In Alexandrië zie je een kosmopolitische havenstad met theaters, grafcomplexen en monumentale architectuur. In de Fajoem ontdek je hoe mensen buiten de grote steden leefden. In Philae en Dendera zie je hoe de oude Egyptische religie onder Romeinse heerschappij bleef bestaan. En in Abu Mena volg je de opkomst van het vroege christendom in de late Romeinse wereld.
Als je maar drie locaties kunt kiezen, raad ik Kom el-Shoqafa, Kom el-Dikka en de Zuil van Pompeius aan. Ze liggen alle drie in Alexandrië en geven samen het duidelijkste beeld van de Romeinse erfenis van Egypte.
Wie meer tijd heeft, kan de reis uitbreiden met Philae en Dendera voor de bijzondere vermenging van Egyptische en Romeinse tradities. Zo ontdek je een kant van Egypte die vaak in de schaduw staat van de piramides, maar minstens zo boeiend is.