Israël is vooral bekend om zijn religieuze en Bijbelse geschiedenis, maar het land bezit ook een indrukwekkend Romeins erfgoed. Wie door Israël reist, ontdekt resten van Romeinse steden, theaters, tempels, badhuizen, aquaducten en wegen.
De Romeinse geschiedenis van het land is bovendien nauw verbonden met enkele van de belangrijkste gebeurtenissen uit de oudheid. Hier vonden de Joodse opstanden tegen Rome plaats, hier werden steden gebouwd die uitgroeiden tot belangrijke centra van handel en bestuur en hier ontstond een samenleving waarin Romeinse, Joodse, Griekse, Samaritaanse en later christelijke tradities naast elkaar bestonden.
Van de spectaculaire bergvesting Masada aan de Dode Zee tot het enorme Romeinse theater van Beit She’an, de havenstad Caesarea Maritima, de mozaïeken van Zippori en de oude stad Tzipori: Israël heeft voor liefhebbers van de Romeinse oudheid verrassend veel te bieden.
Waarom waren de Romeinen in Israël?
De Romeinen kregen in de eerste eeuw voor Christus steeds meer invloed in Judea. In 63 voor Christus trok Pompeius Jeruzalem binnen en kwam het gebied onder Romeinse invloed.
Aanvankelijk bestuurden Rome en lokale vorsten het gebied met een zekere mate van autonomie. De bekendste van deze vorsten was Herodes de Grote, die van 37 tot 4 voor Christus koning van Judea was.
Herodes was een enorme bouwheer. Hij bouwde paleizen, forten, havens en tempels in een architectuur die sterk beïnvloed was door de Grieks-Romeinse wereld.
Na zijn dood werd Judea uiteindelijk rechtstreeks door Rome bestuurd.
De spanningen tussen de Joodse bevolking en de Romeinse machthebbers liepen steeds verder op. In 66 na Christus brak de Eerste Joodse Oorlog uit. Romeinse legioenen onder leiding van onder anderen Vespasianus en Titus sloegen de opstand neer en verwoestten Jeruzalem in 70 na Christus.
Enkele jaren later viel ook Masada, het laatste grote bolwerk van de opstandelingen.
De Romeinse aanwezigheid ging daarna echter gewoon door. Steden als Caesarea, Scythopolis en Sepphoris groeiden uit tot belangrijke centra binnen de Romeinse provincies.
Wat zijn de mooiste Romeinse bezienswaardigheden van Israël?
1. Masada – de beroemdste Romeinse site van Israël
Masada is zonder twijfel een van de indrukwekkendste archeologische plaatsen van Israël.
De enorme rotsvesting ligt hoog boven de Dode Zee en werd door Herodes de Grote uitgebouwd tot een luxueus paleiscomplex in de stijl van de vroege Romeinse keizertijd. UNESCO beschrijft de paleizen als uitzonderlijke voorbeelden van Romeinse architectuur en de omliggende Romeinse belegeringswerken als de best bewaarde Romeinse siegeworks ter wereld.
Op de top zijn onder andere te zien:
- het Noordpaleis;
- het Westpaleis;
- Romeinse badhuizen;
- magazijnen;
- waterreservoirs;
- paleistuinen;
- woonvertrekken;
- en een synagoge.
Maar het meest bijzondere aan Masada bevindt zich misschien wel rondom de berg.
Toen Joodse opstandelingen zich hier na de val van Jeruzalem verschansten, bouwden de Romeinen een enorm belegeringskamp rondom de berg. Ze legden een systeem van muren, kampen en een enorme aanvalsramp aan.
Veel van deze structuren zijn nog steeds zichtbaar.
Daardoor is Masada niet alleen een Romeins paleis, maar ook een uitzonderlijk goed bewaard gebleven militair landschap.
2. Caesarea Maritima – de grote Romeinse havenstad
Aan de Middellandse Zee ligt Caesarea Maritima, een van de belangrijkste Romeinse steden van het oude Israël.
Herodes de Grote bouwde hier vanaf ongeveer 22 voor Christus een volledig nieuwe havenstad en vernoemde haar naar zijn beschermheer Augustus Caesar. De stad kreeg een theater, tempels, markten, woonwijken, een haven en een groot paleiscomplex.
Caesarea werd later het administratieve centrum van de Romeinse provincie en groeide uit tot een van de belangrijkste steden van het land.
De combinatie van Romeinse stadsplanning en de ligging aan zee maakt Caesarea bijzonder aantrekkelijk.
3. Het Romeinse theater van Caesarea
Het Romeinse theater van Caesarea is een van de bekendste monumenten van de stad.
Het halfronde theater bood plaats aan duizenden toeschouwers en werd gebruikt voor toneelvoorstellingen en andere publieke evenementen.
De ligging direct aan de Middellandse Zee maakt het theater extra bijzonder.
De Romeinse architectuur en het blauwe water vormen hier een bijna surrealistisch decor.
De officiële Israel Nature and Parks Authority beschrijft het theater als een klassiek Romeins theater met een halfronde cavea, een orchestra, een podium en ondergrondse ruimtes voor de acteurs.
4. De hippodroom van Caesarea
Caesarea bezat daarnaast een enorme hippodroom, waar wagenrennen en andere grootschalige evenementen werden gehouden.
Het stadion was onderdeel van de Romeinse spektakelcultuur die in de hele Middellandse Zee populair was.
De resten laten goed zien hoe groot de stad in de Romeinse periode was.
Wanneer je langs de overblijfselen loopt, is het niet moeilijk om je voor te stellen hoe duizenden inwoners en bezoekers hier samenkwamen voor races en publieke evenementen.
5. Het aquaduct van Caesarea
Een van de meest herkenbare monumenten rond Caesarea is het Romeinse aquaduct.
Caesarea beschikte zelf niet over voldoende natuurlijke zoetwaterbronnen. Daarom werd water vanuit bronnen bij Shuni, ongeveer 7,5 kilometer verderop, naar de stad geleid. Het systeem werd in de loop van de tijd uitgebreid met meerdere kanalen.
Het aquaduct is een mooi voorbeeld van Romeinse techniek.
De Romeinen waren niet alleen meesters in tempels en theaters, maar ook in infrastructuur. Een grote stad kon immers niet functioneren zonder een betrouwbare watervoorziening.
Het aquaduct van Caesarea is bovendien prachtig gelegen langs de kust.
6. Beit She’an – een van de mooiste Romeinse steden
In het noorden van Israël ligt Beit She’an, het antieke Scythopolis.
Dit is een van de beste plaatsen in Israël om een Romeinse stad daadwerkelijk als stad te ervaren.
De archeologische site bevat brede straten, zuilengalerijen, badhuizen, winkels, openbare gebouwen, tempels en een enorm theater.
UNESCO heeft Beit She’an op de Tentative List geplaatst en beschrijft de site als een van de belangrijkste opgegraven Romeinse steden in het Midden-Oosten. Slechts een deel van de antieke stad is opgegraven.
7. Het Romeinse theater van Beit She’an
Het absolute hoogtepunt van Beit She’an is het Romeinse theater.
Het theater werd aan het einde van de tweede eeuw na Christus gebouwd en bood plaats aan ongeveer 7.000 mensen. Een groot deel van de zitplaatsen en de monumentale structuur is bewaard gebleven.
Het is indrukwekkend om bovenaan de tribunes te staan en uit te kijken over het enorme podium.
Het theater geeft een goed beeld van de schaal van het openbare leven in een Romeinse stad.
Toneel, muziek, spektakel en politieke bijeenkomsten vormden belangrijke onderdelen van de Romeinse stedelijke cultuur.
8. De Romeinse straten van Beit She’an
Minstens zo interessant zijn de Romeinse straten en zuilengalerijen.
Een van de belangrijkste straten is de gereconstrueerde Cardo, die langs winkels en openbare gebouwen loopt.
De straten waren geplaveid met basalt en vormden de belangrijkste verkeersaders van de stad.
Beit She’an is daardoor een van de beste plaatsen in Israël om je voor te stellen hoe een Romeinse stad er in het dagelijks leven uitzag.
Je ziet hier niet slechts één tempel of theater, maar een compleet stedelijk landschap.
9. De badhuizen van Beit She’an
Zoals vrijwel iedere belangrijke Romeinse stad beschikte ook Scythopolis over indrukwekkende badhuizen.
De badhuizen waren veel meer dan plaatsen om te wassen.
Ze waren sociale ontmoetingsplekken waar inwoners konden sporten, ontspannen, eten, praten en zaken doen.
In Beit She’an zijn grote delen van het badhuiscomplex bewaard gebleven.
Samen met de straten en het theater geven ze een goed beeld van het dagelijkse leven in de Romeinse stad.
10. Zippori – Romeinse villa’s en schitterende mozaïeken
Zippori, het antieke Sepphoris, ligt in Galilea en is een van de interessantste archeologische sites van Noord-Israël.
De stad werd in de Romeinse periode sterk uitgebouwd en werd een belangrijk centrum van Joods leven.
Vandaag zijn vooral de Romeinse straten, het theater en de rijk versierde villa’s interessant.
De Israel Nature and Parks Authority noemt onder meer het Romeinse theater, het Huis van Dionysus, het Huis van de Nijl en het uitgebreide watersysteem als belangrijke onderdelen van de site.
11. Het Romeinse theater van Zippori
Het Romeinse theater van Zippori werd aan het einde van de eerste eeuw na Christus gebouwd en bood plaats aan ongeveer 4.500 toeschouwers.
Het theater werd gedeeltelijk uit de helling uitgehouwen.
Vanaf de tribunes heb je uitzicht over het omliggende landschap van Galilea.
Het theater laat zien dat de Romeinse cultuur diep in het dagelijkse leven van Galilea was doorgedrongen, ook in een gebied waar de Joodse bevolking een belangrijke rol bleef spelen.
12. Het Huis van Dionysus in Zippori
Een van de grootste verrassingen van Zippori is het Huis van Dionysus.
Deze Romeinse villa is beroemd vanwege een schitterende mozaïekvloer waarop onder andere Dionysus, de god van wijn en feestelijkheid, is afgebeeld.
Het mozaïek is bijzonder verfijnd en wordt vaak aangeduid als de Mona Lisa van Zippori.
De villa laat zien dat welgestelde inwoners van Galilea toegang hadden tot de kunst en luxe van de Grieks-Romeinse wereld.
Tegelijkertijd bleven Joodse tradities sterk aanwezig.
Dat culturele contrast maakt Zippori bijzonder interessant.
13. Het Huis van de Nijl in Zippori
Een ander interessant complex is het zogenaamde Huis van de Nijl.
Het gebouw bevat verschillende mozaïeken met afbeeldingen die verband houden met de jaarlijkse overstroming van de Nijl en de daarmee verbonden festiviteiten.
De kwaliteit van de mozaïeken laat zien hoe sterk de oostelijke provincies van het Romeinse Rijk cultureel met elkaar verbonden waren.
Motieven uit Egypte konden duizenden kilometers verderop in een Romeinse villa in Galilea worden afgebeeld.
14. Bet She’arim – Romeinse catacomben en Joodse cultuur
Voor een ander aspect van de Romeinse wereld is Bet She’arim bijzonder interessant.
Hier ligt een enorme necropolis met ondergrondse grafkamers.
De catacomben werden vanaf de tweede eeuw na Christus ontwikkeld en werden een belangrijk Joods grafcentrum buiten Jeruzalem. UNESCO beschrijft de site als een uitzonderlijk getuigenis van het Joodse leven in de Romeinse periode.
De grafkamers bevatten inscripties in onder andere Hebreeuws, Aramees, Grieks en Palmyreens.
Ook zijn er kunstwerken en decoraties met duidelijke invloeden uit de Grieks-Romeinse wereld.
Bet She’arim laat daardoor zien dat de Joodse samenleving in de Romeinse periode niet geïsoleerd was.
Integendeel: zij maakte deel uit van een grote mediterrane cultuurwereld.
15. Jeruzalem – Romeinse resten onder de huidige stad
Geen enkele rondreis door Romeins Israël is compleet zonder Jeruzalem.
De Romeinse geschiedenis van de stad is vooral verbonden met de verwoesting van Jeruzalem in 70 na Christus en de latere Romeinse stad Aelia Capitolina, die na de Bar Kochba-opstand werd gesticht.
De huidige stad bevat daardoor verschillende Romeinse lagen.
Bijzonder interessant zijn de resten van Romeinse straten, zuilen en bouwwerken die in en rond de Oude Stad zijn gevonden.
Jeruzalem is echter geen klassieke Romeinse archeologische site zoals Beit She’an.
De Romeinse resten liggen hier vaak verborgen onder of tussen monumenten uit latere perioden.
Juist daardoor is Jeruzalem interessant voor wie de overgang van het Joodse Jeruzalem naar de Romeinse stad wil begrijpen.
16. Herodium – een Romeins paleis in de woestijn
Ten zuiden van Jeruzalem ligt Herodium, het enorme paleiscomplex van Herodes de Grote.
Herodes liet de kunstmatige berg bouwen als monumentale vesting en paleis.
De architectuur werd sterk beïnvloed door de Romeinse wereld.
Op de berg lagen paleisvertrekken, badhuizen, tuinen en openbare ruimtes.
Hoewel Herodium technisch gezien uit de periode vóór de directe Romeinse provinciale overheersing van Judea stamt, is het een essentieel onderdeel van het verhaal van de vroege Romeinse architectuur in het land.
Herodes bouwde immers bewust in een Grieks-Romeinse stijl en onderhield nauwe banden met Rome.
Romeinse badhuizen, theaters en aquaducten
Een van de leukste aspecten van een Romeinse rondreis door Israël is dat je dezelfde onderdelen steeds opnieuw tegenkomt.
Een Romeinse stad had vaak:
- een theater;
- badhuizen;
- zuilengalerijen;
- winkels;
- tempels;
- een markt;
- een aquaduct;
- en soms een hippodroom of amfitheater.
Caesarea, Beit She’an en Zippori laten deze elementen ieder op hun eigen manier zien.
Daarmee kun je tijdens een reis goed vergelijken hoe Romeinse steden in verschillende landschappen functioneerden.
De Joodse samenleving onder Rome
Het Romeinse Israël was geen gewone Romeinse provincie.
De Joodse bevolking had een sterke eigen religieuze identiteit en stond regelmatig op gespannen voet met de Romeinse overheersing.
Dat leidde tot verschillende opstanden.
De Eerste Joodse Oorlog van 66-73 na Christus was de bekendste. Jeruzalem werd verwoest en Masada werd uiteindelijk belegerd.
In 132-135 na Christus volgde de opstand van Bar Kochba.
Daarna veranderde het karakter van de regio verder.
Tegelijkertijd bleef de Joodse cultuur bestaan en ontwikkelden plaatsen als Zippori en Bet She’arim zich tot belangrijke centra van Joods intellectueel en religieus leven.
Dat maakt het Romeinse Israël historisch bijzonder: Romeinse architectuur en bestuur bestonden hier naast een sterke lokale identiteit.
Een Romeinse rondreis door Israël
Wie de mooiste Romeinse bezienswaardigheden wil combineren, kan een route van ongeveer een week tot tien dagen maken.
Dag 1: Caesarea
Begin aan de Middellandse Zee.
Bezoek het Romeinse theater, de hippodroom, de oude haven en het aquaduct.
Dag 2: Zippori
Rijd naar Galilea.
Bezoek het Romeinse theater, het Huis van Dionysus en het Huis van de Nijl.
Dag 3: Beit She’an
Reserveer een groot deel van de dag voor Scythopolis.
Bezoek het theater, de Cardo, de badhuizen, tempels en openbare gebouwen.
Dag 4: Bet She’arim
Combineer Beit She’arim met een bezoek aan de Romeinse necropolis van Bet She’arim.
Hier ligt de nadruk niet op Romeinse monumentale architectuur, maar op het leven van de Joodse bevolking binnen de Romeinse wereld.
Dag 5: Jeruzalem
Ontdek de Romeinse lagen van Jeruzalem en de geschiedenis van de stad tijdens en na de Joodse opstanden.
Dag 6: Herodium
Bezoek het spectaculaire paleiscomplex van Herodes.
Dag 7: Masada
Ga naar Masada en besteed voldoende tijd aan het paleiscomplex en de Romeinse belegeringswerken.
Dag 8: Dode Zee en omgeving
Combineer Masada met andere historische plaatsen in de regio.
Deze route kan gemakkelijk worden uitgebreid met extra dagen in Jeruzalem, Galilea en Caesarea.
De mooiste Romeinse plaatsen van Israël op een rij
Als je de belangrijkste Romeinse bezienswaardigheden van Israël wilt rangschikken, zou mijn top er als volgt uitzien:
- Masada – vanwege het spectaculaire paleis én de uitzonderlijke Romeinse belegeringswerken.
- Caesarea Maritima – de mooiste Romeinse havenstad van Israël.
- Beit She’an – de beste plek voor een compleet Romeins stadslandschap.
- Zippori – vanwege het theater en de schitterende Romeinse mozaïeken.
- Bet She’arim – voor de unieke combinatie van Joodse en Grieks-Romeinse cultuur.
- Herodium – indrukwekkend vroeg-Romeins paleiscomplex van Herodes.
- Jeruzalem – vooral interessant vanwege de complexe Romeinse geschiedenis van de stad.
UNESCO en Romeins Israël
Israël heeft momenteel negen ingeschreven UNESCO-werelderfgoedsites. Masada is daarvan de belangrijkste site voor een Romeinse rondreis.
Masada werd in 2001 op de Werelderfgoedlijst geplaatst. UNESCO benadrukt zowel de vroeg-Romeinse architectuur van het paleis van Herodes als de uitzonderlijk complete Romeinse belegeringswerken rondom de berg.
Caesarea en Beit She’an staan daarentegen momenteel op de UNESCO-Tentative List. Dat betekent dat ze kandidaat zijn voor mogelijke toekomstige nominatie, maar geen officieel UNESCO-werelderfgoed zijn.
Bet She’arim is wél UNESCO-werelderfgoed. De site werd in 2015 ingeschreven vanwege de uitzonderlijke catacomben en de getuigenis van het Joodse leven in de Grieks-Romeinse wereld.
Romeins Israël: een ontmoeting tussen culturen
Het mooiste aan het Romeinse erfgoed van Israël is misschien wel dat je hier niet alleen Rome ziet.
In Caesarea zie je Romeinse stedenbouw aan de Middellandse Zee.
In Beit She’an zie je een volledig uitgewerkte Romeinse stad.
In Zippori zie je Romeinse architectuur en Griekse mythologische kunst naast Joodse tradities.
In Bet She’arim zie je Joodse graven versierd met kunst uit de Grieks-Romeinse wereld.
En in Masada zie je de confrontatie tussen het Romeinse Rijk en de Joodse bevolking letterlijk in het landschap.
Het is daardoor een van de interessantste gebieden om te begrijpen hoe het Romeinse Rijk functioneerde buiten Italië.
Conclusie
Israël heeft een verrassend rijk Romeins erfgoed.
Masada is het absolute hoogtepunt voor liefhebbers van Romeinse militaire geschiedenis. De combinatie van het paleis van Herodes en de indrukwekkende belegeringswerken is vrijwel uniek.
Caesarea Maritima laat vervolgens zien hoe een Romeinse havenstad aan de Middellandse Zee eruitzag, compleet met theater, hippodroom en aquaduct. Beit She’an is misschien wel de beste plaats om door een echte Romeinse stad te wandelen, terwijl Zippori vooral schittert dankzij de prachtige mozaïeken.
Maar het Romeinse verhaal van Israël gaat verder dan monumenten.
Het is het verhaal van een samenleving die onderdeel werd van een enorm rijk, maar haar eigen religieuze en culturele identiteit behield. De Romeinse aanwezigheid leidde tot economische groei, monumentale steden en culturele uitwisseling, maar ook tot opstanden en gewelddadige conflicten.
Juist daarom is een reis langs de Romeinse bezienswaardigheden van Israël zo bijzonder.
Van de paleizen van Herodes tot de straten van Scythopolis en van de mozaïeken van Zippori tot de Romeinse belegeringswerken van Masada: nergens anders komen Romeinse geschiedenis en de geschiedenis van het oude Joodse land zo direct met elkaar samen.