12
Wie vandaag door het centrum van Heerlen wandelt, ziet een moderne stad met winkels, pleinen en drukke straten. Maar diep onder die straten liggen de sporen van een plaats die bijna tweeduizend jaar geleden een belangrijke rol speelde in de Romeinse wereld: Coriovallum.
In de Romeinse tijd lag hier een nederzetting op het kruispunt van belangrijke wegen. Reizigers, handelaren, ambachtslieden en bestuurders trokken door de streek. Er waren werkplaatsen, woningen, begraafplaatsen en een groot openbaar badhuis waar mensen niet alleen kwamen om zich te wassen, maar ook om te sporten, te ontspannen en elkaar te ontmoeten.
Het indrukwekkendste overblijfsel is het Romeinse badcomplex dat in het centrum van Heerlen werd opgegraven. Het geldt als het best bewaarde Romeinse gebouw in Nederland en is een van de meest complete Romeinse badcomplexen in Noordwest-Europa.
In dit artikel reizen we terug naar het Romeinse Zuid-Limburg. We ontdekken hoe Coriovallum ontstond, waarom de ligging zo belangrijk was, hoe de Romeinen hun badhuizen verwarmden, wat er in de stad werd geproduceerd en hoe de Romeinse geschiedenis vandaag nog zichtbaar is in Heerlen.
1. Waar kwam de naam Coriovallum vandaan?
De naam Coriovallum is de Romeinse naam die we kennen voor het huidige Heerlen. De betekenis ervan is niet helemaal zeker. Vaak wordt de naam in verband gebracht met een versterkte plaats of een strategisch gelegen nederzetting, maar de precieze taalkundige verklaring blijft onderwerp van discussie.
Dat Heerlen in de Romeinse tijd Coriovallum heette, weten we onder meer dankzij de Tabula Peutingeriana, een middeleeuwse kopie van een Romeinse wegenkaart. Op deze kaart staan plaatsen en routes van het Romeinse rijk vermeld. Coriovallum is bijzonder omdat de Romeinse naam van Heerlen zo daadwerkelijk is overgeleverd. Voor verschillende andere Nederlandse Romeinse nederzettingen is de oorspronkelijke naam veel minder zeker.
Een nederzetting op een strategische plek
De Romeinen kozen hun nederzettingen niet willekeurig. Ze letten op de bereikbaarheid, de ligging ten opzichte van andere plaatsen, de aanwezigheid van water en de mogelijkheden voor landbouw en handel.
Heerlen lag in een landschap met vruchtbare lössgronden, beekdalen en verbindingen naar andere delen van de regio. Dat maakte de omgeving geschikt voor landbouw en bewoning. Toen de Romeinen hun wegen door Zuid-Limburg aanlegden, kreeg de locatie nog meer betekenis.
Coriovallum groeide uit tot een regionale nederzetting waar mensen goederen konden verhandelen, paarden en reizigers konden verzorgen en gebruik konden maken van openbare voorzieningen.
De Romeinse geschiedenis van Heerlen is daarmee niet alleen een verhaal over soldaten en veroveringen. Het is vooral ook een verhaal over infrastructuur, handel en het ontstaan van een stedelijke gemeenschap.
2. Twee grote Romeinse wegen kwamen hier samen
Een van de belangrijkste redenen voor het ontstaan van Coriovallum was de ligging op het kruispunt van twee Romeinse hoofdwegen. Dat maakte Heerlen tot een natuurlijke plek om te stoppen, handel te drijven en van de ene route op de andere over te stappen.
De Via Belgica
Deze moderne naam wordt gebruikt voor de Romeinse weg die onder meer Boulogne-sur-Mer, Tongeren, Maastricht, Heerlen en Keulen met elkaar verbond. Het was een belangrijke verbinding tussen de Kanaalkust en het Rijnland.
De noord-zuidroute
Een andere hoofdroute verbond het gebied rond Xanten met plaatsen verder naar het zuiden, waaronder Aken en de streek rond Trier. In moderne bronnen wordt deze route vaak aangeduid als de Via Traiana.
Romeinse wegen waren meer dan zandpaden
Een Romeinse hoofdweg was een essentieel onderdeel van de infrastructuur van het rijk. De wegen maakten het mogelijk om soldaten en berichten te verplaatsen, maar waren minstens zo belangrijk voor handel en dagelijks vervoer.
Niet iedere weg zag er hetzelfde uit. Sommige waren geplaveid met stenen, andere bestonden uit stevig aangelegde grind- of aardewegen. De constructie hing af van de bodem, de functie en de lokale omstandigheden.
Langs belangrijke routes konden reizigers voorzieningen vinden voor onderdak, voedsel, paarden en reparaties. Ook ambachtslieden vestigden zich graag op zulke plekken, omdat er voortdurend potentiële klanten langskwamen.
Coriovallum profiteerde van precies die dynamiek. De wegen brachten niet alleen goederen, maar ook mensen, technieken en ideeën naar Zuid-Limburg.
3. Van kleine nederzetting naar bloeiende Romeinse plaats
10
Coriovallum ontstond in de vroege Romeinse periode, onder keizer Augustus of in de eerste decennia daarna. Het was een zogenoemde vicus: een nederzetting die geen Romeinse kolonie met dezelfde formele status als bijvoorbeeld Keulen was, maar wel een belangrijke lokale functie kon vervullen.
De plaats groeide geleidelijk. In de eerste eeuw na Christus verschenen woningen, werkplaatsen en voorzieningen voor reizigers. Later kwamen daar grotere openbare gebouwen en gespecialiseerde ambachten bij.
De bloeitijd lag vooral in de tweede en vroege derde eeuw. Archeologen hebben vastgesteld dat Coriovallum een aanzienlijk bebouwd gebied had en deel uitmaakte van een netwerk van nederzettingen, landbouwbedrijven en militaire centra. De omvang van de nederzetting en het aantal inwoners zijn niet exact bekend; schattingen blijven afhankelijk van de manier waarop de archeologische gegevens worden geïnterpreteerd.
Wie woonden er?
De inwoners waren geen homogene groep. Er leefden mensen die lokaal waren opgegroeid, mensen met banden met het Romeinse leger en families die via handel of andere contacten in de regio terechtkwamen.
Romeinse invloed was zichtbaar in gebouwen, aardewerk, kledingaccessoires, munten en persoonlijke verzorging. Maar dat betekent niet dat iedereen uit Italië afkomstig was of dat plaatselijke tradities verdwenen.
De Romeinse provincies waren gebieden van culturele vermenging. Mensen namen nieuwe gebruiken over, pasten die aan hun eigen leven aan en bleven soms oudere tradities volgen. In Coriovallum was dat proces zichtbaar in zowel de materiële cultuur als de inrichting van de nederzetting.
4. Het Romeinse badhuis: het beroemdste monument van Heerlen
8
Het grote Romeinse badhuis is zonder twijfel het bekendste monument van Coriovallum. Het werd rond 63 na Christus gebouwd en bleef, ondanks verschillende verbouwingen en veranderingen in gebruik, bijna vier eeuwen een belangrijke rol spelen in de nederzetting.
Het complex was in zijn grootste bekende vorm ongeveer 50 bij 50 meter. Dat is uitzonderlijk groot voor een Romeins badhuis in het huidige Nederland.
Hoe werd het badhuis ontdekt?
De resten kwamen in de twintigste eeuw aan het licht. In 1940 werden tijdens werkzaamheden Romeinse resten aangetroffen, waarna archeologen het complex onderzochten. De opgravingen brachten een omvangrijk badgebouw met verschillende ruimtes en bijbehorende buitengebieden aan het licht.
Het complex werd later beschermd en opgenomen in een museumgebouw, zodat bezoekers de oorspronkelijke resten konden bekijken zonder dat ze aan weer en wind werden blootgesteld. Het badhuis geldt als een van de belangrijkste Romeinse archeologische monumenten van Nederland.
Een badhuis was een ontmoetingsplek
Voor de Romeinen was baden een sociaal ritueel. Een bezoek kon bestaan uit lichamelijke inspanning, het nemen van verschillende baden, het verzorgen van de huid en het ontmoeten van vrienden of zakenrelaties.
In een provinciestad als Coriovallum was het badhuis een belangrijk openbaar gebouw. Het bracht inwoners en bezoekers samen en bood een herkenbare Romeinse voorziening in een regio waar mensen met verschillende achtergronden leefden.
Het badhuis was niet uitsluitend bedoeld voor rijke inwoners. Openbare baden waren doorgaans toegankelijk voor een bredere groep mensen, al konden toegangsprijzen, sociale gewoonten en beschikbare faciliteiten verschillen.
De verschillende badruimtes
7
Een Romeins badhuis bestond uit ruimtes met verschillende temperaturen. De exacte indeling varieerde per gebouw, maar de volgende ruimten kwamen veel voor:
- Apodyterium: de kleedruimte.
- Frigidarium: de ruimte met koud water.
- Tepidarium: een warmere ruimte om aan de temperatuur te wennen.
- Caldarium: de hete badruimte.
- Sudatorium: een zweetruimte, waar de bezoeker door warmte intensief kon transpireren.
De ruimtes konden in een bepaalde volgorde worden bezocht, maar bezoekers volgden niet noodzakelijk allemaal dezelfde route.
Bij het baden gebruikten Romeinen ook olie en een metalen huidkrabber, de strigilis, om zweet, olie en vuil van de huid te verwijderen. Zulke voorwerpen zijn in de Romeinse archeologie teruggevonden en illustreren hoe anders dagelijkse verzorging er destijds uitzag.
5. Hoe verwarmden de Romeinen het badhuis?
9
De verwarmingsinstallatie is een van de technisch interessantste onderdelen van het Romeinse badhuis.
Romeinse bouwmeesters gebruikten een systeem dat bekendstaat als het hypocaustum. Hierbij werd een vloer boven kleine stenen of bakstenen pijlers gebouwd. In de ruimte onder die vloer stroomde warme lucht vanuit een oven. Daardoor konden vloeren en soms ook muren worden verwarmd.
Zo werkte het systeem
- Een oven werd gestookt met hout.
- Hete lucht stroomde onder de verhoogde vloer door.
- In sommige ruimtes werd de warmte ook via holle wandconstructies verspreid.
- De warmte verhoogde de temperatuur van vloeren, muren en badruimtes.
Het systeem vereiste veel brandstof, technische kennis en voortdurend onderhoud. Medewerkers moesten de ovens stoken, het vuur controleren en ervoor zorgen dat de badruimtes op de juiste temperatuur bleven.
Het water moest bovendien worden aangevoerd, opgeslagen en afgevoerd. Afvoerkanalen en waterinstallaties waren daarom net zo belangrijk als de verwarmingsconstructie.
De bouw van het badhuis toont aan dat Coriovallum beschikte over de organisatie en de middelen om een omvangrijk openbaar gebouw te onderhouden.
6. Het badhuis veranderde mee met de stad
Het badhuis bleef niet vier eeuwen lang onveranderd. Archeologen onderscheiden verschillende bouwfasen, waarbij het gebouw werd uitgebreid, aangepast en op onderdelen anders gebruikt.
Rond 90 na Christus werd het complex sterk vergroot. In latere eeuwen veranderden de omstandigheden in de regio en werden bepaalde delen van het badhuis buiten gebruik gesteld. In de laat-Romeinse periode kregen delen van het complex mogelijk ook een rol in de verdediging van de nederzetting.
Dit maakt het gebouw bijzonder interessant. De verschillende bouwfasen weerspiegelen niet alleen veranderende architectonische voorkeuren, maar ook de geschiedenis van Coriovallum zelf.
Een groot badhuis was relatief eenvoudig te onderhouden in een welvarende, goed georganiseerde nederzetting. Als de bevolking afnam, de economie veranderde of de veiligheid verslechterde, werd het moeilijker om zulke voorzieningen in stand te houden.
Het badhuis is daardoor ook een soort historische graadmeter voor de ontwikkeling van de plaats.
7. Coriovallum was ook een werkstad
10
Het Romeinse Heerlen was niet alleen een plaats waar reizigers konden rusten en baden. Er werd ook volop gewerkt.
Archeologen hebben sporen gevonden van pottenbakkersovens, werkplaatsen en andere ambachtelijke activiteiten. Coriovallum ontwikkelde zich tot een belangrijk centrum voor de productie van Romeins aardewerk. In de omgeving zijn meer dan veertig pottenbakkersovens bekend.
Pottenbakkers en hun ovens
Aardewerk was in de Romeinse wereld een essentieel gebruiksgoed. Mensen hadden potten, kommen, kruiken, bekers en voorraadpotten nodig om voedsel te bereiden, te bewaren en te vervoeren.
Een pottenbakker vormde de klei, liet het voorwerp drogen en bakte het vervolgens in een oven. Het resultaat kon variëren van eenvoudig huishoudelijk aardewerk tot verfijndere producten met een glad oppervlak of versiering.
Een oven was een kostbare investering. Het bakken vereiste ervaring en controle over temperatuur en luchttoevoer. Als een oven tijdens het stoken beschadigd raakte of het bakproces mislukte, kon een hele lading verloren gaan.
Een bijzondere vondst in Heerlen is een pottenbakkersoven die bij de Luciushof werd opgegraven. De inhoud bleef bewaard nadat het bakproces was misgegaan en de oven buiten gebruik raakte. Sommige vondsten dragen informatie die verband houdt met de pottenbakker Lucius Ferenius en een vrouw met de naam Amaka.
Meer dan aardewerk
Ook andere ambachten zijn vertegenwoordigd in de archeologische vondsten uit Coriovallum. Er zijn aanwijzingen voor metaalbewerking, bronsgieten, steenbewerking en leerbewerking. Daarnaast wijzen gebruiksvoorwerpen op beroepen en diensten die samenhingen met het dagelijks leven van een drukbezochte nederzetting.
In recente opgravingen op het Raadhuisplein zijn onder meer een oven voor bronsgieten, gebouwfunderingen, graven en andere vondsten aangetroffen. De precieze functie van sommige gebouwen wordt nog onderzocht.
Die ontdekkingen voegen een belangrijk detail toe aan het verhaal van Heerlen: Coriovallum was niet slechts een halte langs de weg, maar ook een plaats waar goederen werden vervaardigd en gerepareerd.
8. Het Raadhuisplein: een Romeinse stad onder de moderne stad
6
Een van de fascinerendste aspecten van Coriovallum is dat veel van de oude nederzetting nog onder het moderne Heerlen ligt. Het Raadhuisplein heeft archeologen de mogelijkheid gegeven om delen van de Romeinse stad opnieuw te onderzoeken.
Bij opgravingen in 2024 en 2025 kwamen onder meer resten van gebouwen, graven, ovens en voorwerpen aan het licht. Sommige structuren wijzen op gebouwen met een openbare functie. Er is ook een mogelijke tempelinterpretatie voorgesteld, maar voor zulke conclusies is voorzichtigheid nodig zolang het specialistische onderzoek nog niet is afgerond.
Wat vertellen de vondsten?
Een graf kan informatie geven over begrafenisrituelen, sociale status en persoonlijke bezittingen. Een oven wijst op productie. Een fundering vertelt iets over de omvang en constructie van een gebouw. Een munt kan helpen om een archeologische laag te dateren.
Bijzonder is dat archeologen niet alleen nieuwe vondsten bestuderen, maar ook oudere opgravingsdocumentatie opnieuw onderzoeken. Door oude vondsten met moderne onderzoeksmethoden te analyseren, kunnen ze informatie terugwinnen die bij eerdere onderzoeken nog niet volledig werd benut. Een studie uit 2026 laat zien hoe dat nieuwe inzichten oplevert in de bewoning en begraafplaatsen van Coriovallum.
platform.openjournals.nl
Een mogelijk openbaar of religieus centrum
De locatie van het Raadhuisplein was belangrijk door de nabijheid van de grote Romeinse wegen. De vondsten van grotere gebouwen en bijzondere voorwerpen doen vermoeden dat hier meer gebeurde dan alleen wonen.
Soms wordt de plek wel eens het Romeinse forum van Heerlen genoemd. Dat is een aansprekende vergelijking, maar een officieel forum zoals in grote Romeinse steden is hier archeologisch nog niet overtuigend vastgesteld.
De voorzichtigste conclusie is dat het gebied een belangrijke openbare, ambachtelijke of religieuze functie kan hebben gehad. Verder onderzoek moet duidelijk maken hoe de gebouwen precies werden gebruikt.
9. De inwoners van Coriovallum: reizen, eten en wonen
12
De meeste inwoners van Coriovallum leefden niet in monumentale gebouwen. Ze woonden in huizen, werkten in werkplaatsen en waren afhankelijk van landbouw, handel en diensten.
De woningen verschilden in omvang en kwaliteit. Sommige gebouwen combineerden woonruimtes met een winkel of werkplaats. Andere huizen boden meer ruimte aan een gezin en konden beschikken over verschillende kamers en een binnenplaats.
Wat aten de Romeinen in Zuid-Limburg?
Het dagelijkse menu hing af van de sociale positie en de beschikbaarheid van producten. Graan, brood, pap, peulvruchten, groenten en fruit vormden belangrijke onderdelen van het voedsel. Vlees, vis en luxere producten waren afhankelijk van de middelen van een huishouden.
De Romeinse handel bracht nieuwe producten en smaken naar de provincies. Olijfolie en wijn konden via lange handelsroutes worden aangevoerd. Tegelijkertijd bleef lokale landbouw van groot belang.
De vruchtbare gronden van Zuid-Limburg waren geschikt voor landbouw. Buiten Coriovallum lagen boerderijen en grotere landgoederen die voedsel produceerden voor lokale gemeenschappen en mogelijk voor bredere regionale markten.
Wat droegen de inwoners?
Kleding was meestal gemaakt van wol of linnen. Spelden en fibulae werden gebruikt om kledingstukken vast te zetten. Schoenen, riemen, gespen en sieraden konden iets vertellen over mode, beroep en sociale positie.
Dergelijke voorwerpen zijn voor archeologen waardevol, omdat ze laten zien hoe Romeinse gewoonten werden overgenomen en aangepast in de noordelijke provincies.
10. De begraafplaatsen: wat gebeurde er na de dood?
Zoals in veel Romeinse nederzettingen lagen de begraafplaatsen van Coriovallum buiten de dichtbebouwde kern, langs de uitvalswegen. Dat past bij Romeinse gebruiken waarbij graven vaak langs wegen werden aangelegd, zodat voorbijgangers ze konden zien.
In en rond Heerlen zijn verschillende Romeinse grafvelden onderzocht. De vondsten laten zien dat begrafenisrituelen en grafgiften konden variëren. Sommige graven waren eenvoudig, terwijl andere rijkere voorwerpen bevatten.
Crematie en grafgiften
Crematie was in een groot deel van de Romeinse periode een veelvoorkomend gebruik. De overledene werd verbrand en de resten werden vervolgens verzameld en begraven. In graven konden aardewerk, glazen voorwerpen, sieraden of persoonlijke gebruiksvoorwerpen worden meegegeven.
Grafgiften geven archeologen informatie over rituelen en materiële cultuur, maar moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd. Een rijk graf betekent niet automatisch dat we de volledige sociale positie van de overledene kennen. Ook familiegebruiken en persoonlijke voorkeuren konden een rol spelen.
De begraafplaatsen herinneren ons eraan dat Coriovallum niet alleen bestond uit wegen en gebouwen. Het was een gemeenschap van mensen die geboren werden, werkten, relaties opbouwden en uiteindelijk werden begraven volgens de gebruiken van hun tijd.
11. Religie en geloof in Romeins Heerlen
Religie was een vanzelfsprekend onderdeel van het Romeinse dagelijks leven. Mensen brachten offers, vereerden goden en vroegen om bescherming bij reizen, gezondheid, handel en familieaangelegenheden.
In het Romeinse rijk bestonden officiële staatsculten naast plaatselijke religieuze tradities. Mensen konden Romeinse goden vereren, maar ook godheden die al vóór de Romeinse verovering in de regio belangrijk waren.
Bij archeologische vindplaatsen kunnen kleine beeldjes, inscripties, offergaven of bijzondere voorwerpen aanwijzingen geven voor religieuze activiteiten. In Heerlen zijn bij recente opgravingen onder meer voorwerpen aangetroffen die mogelijk met religieuze gebruiken in verband staan. Toch is het belangrijk niet ieder bijzonder voorwerp meteen als bewijs voor een tempel te beschouwen.
Een votiefvoorwerp werd vaak geschonken als dank voor een gunst of als verzoek om hulp. Zulke voorwerpen maken duidelijk dat religie niet alleen plaatsvond in grote tempels. Ook thuis, op reis en bij lokale heiligdommen konden mensen hun goden vereren.
12. Het verval van Coriovallum
Vanaf de derde eeuw veranderde de situatie in het Romeinse rijk. De grensgebieden kregen te maken met militaire spanningen, politieke instabiliteit en economische veranderingen. Ook de nederzettingen langs de grote wegen werden daardoor beïnvloed.
In Coriovallum werden delen van gebouwen anders gebruikt of verlaten. Het grote badhuis verloor geleidelijk zijn oorspronkelijke functie en kreeg in de late Romeinse periode mogelijk deels een defensieve rol. De nederzetting bleef niet in dezelfde vorm bestaan als tijdens haar bloeitijd.
Verdween de stad volledig?
Dat kunnen we niet met zekerheid zeggen. De overgang van de Romeinse tijd naar de vroegmiddeleeuwse periode verliep niet overal op dezelfde manier. Sommige gebouwen raakten in verval, sommige locaties bleven in gebruik en bevolkingsgroepen pasten zich aan nieuwe omstandigheden aan.
Het is daarom te eenvoudig om te spreken van één plotseling moment waarop Coriovallum ophield te bestaan. De archeologische resten laten eerder een geleidelijke verandering zien, waarbij het stedelijke leven en de functies van de nederzetting verschoven.
In latere eeuwen ontwikkelde Heerlen zich opnieuw als regionale plaats. Het Romeinse verleden bleef daarbij lange tijd verborgen onder de grond.
13. Van ontdekking naar museum
10
De ontdekking van het badhuis in de twintigste eeuw veranderde het beeld van Heerlen. De stad was niet alleen een moderne mijnstad, maar ook een plaats met een uitzonderlijk Romeins erfgoed.
Na de eerste opgravingen werden de resten beschermd. Uiteindelijk kwam er een museumgebouw boven het complex, waardoor bezoekers de fundamenten en de bouwstructuur konden bekijken.
Het onderzoek stopte daar niet. Tussen 2016 en 2019 vond een omvangrijk interdisciplinair onderzoeksproject plaats naar het badhuis. Meer dan twintig specialisten onderzochten onder meer de bouwfasen, het gebruik van de ruimtes, archeologische vondsten en de relatie tussen het badcomplex en de rest van Coriovallum. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke rapport Roman Bathing in Coriovallum: The Thermae of Heerlen Revisited.
Het Romeins Museum en de toekomst
De presentatie van het Romeinse verleden wordt vernieuwd. Volgens de actuele informatie van het project Het Romeins Museum is het museum vanwege nieuwbouw gesloten tot de zomer van 2028. Het badhuis blijft het centrale topstuk van het toekomstige museumverhaal. Controleer vóór een bezoek de officiële informatie, want de mogelijkheden om de archeologische resten ter plaatse te bekijken kunnen gedurende de werkzaamheden veranderen.
Dat maakt het extra interessant om de ontwikkeling van het Romeinse Kwartier te volgen. Heerlen wil de Romeinse geschiedenis op verschillende plekken in de stad zichtbaarder maken, zodat bezoekers Coriovallum niet alleen als een archeologische vondst ervaren, maar als een stad die nog altijd onder de moderne stad aanwezig is.
14. Coriovallum vandaag: waar kun je het Romeinse verleden ontdekken?
10
Ook zonder een bezoek aan het badhuis kun je in Heerlen op zoek naar sporen van de Romeinse stad.
- Het Romeins Kwartier: een gebied waar archeologische locaties, informatiepunten en hedendaagse kunst het Romeinse verleden zichtbaar maken.
- Het Raadhuisplein: een belangrijke archeologische locatie waar recente opgravingen nieuwe inzichten hebben opgeleverd.
- De Via Belgica-route: wandel- en fietsroutes die de Romeinse wegen door Zuid-Limburg volgen.
- Romeinse muurschilderingen en straatkunst: hedendaagse kunstwerken die de Romeinse geschiedenis onder de aandacht brengen.
- De omgeving van het Aambos: in deze omgeving lagen Romeinse grafvelden die helpen om de nederzetting en haar bewoners te begrijpen.
Visit Zuid-Limburg+1
Meer informatie over routes en historische locaties vind je op Visit Zuid-Limburg – Romeins Heerlen en bij Via Belgica.
15. Coriovallum vergeleken met andere Romeinse plaatsen
| Romeinse plaats | Belangrijkste kenmerk |
|---|---|
| Coriovallum – Heerlen | Een kruispunt van Romeinse wegen, een groot badhuis en een belangrijke productieplaats voor aardewerk. |
| Nijmegen – Ulpia Noviomagus en de legerkampen | Een belangrijke militaire regio met legerkampen, burgerlijke nederzettingen en sporen van Romeins bestuur. |
| Xanten – Colonia Ulpia Traiana | Een grotere Romeinse stad aan de Nederrijn, met een archeologisch park en gereconstrueerde openbare gebouwen. |
| Tongeren – Atuatuca Tungrorum | Een belangrijke Romeinse stad met resten van stadsmuren, wegen en openbare gebouwen. |
| Maastricht – Traiectum? | Een belangrijke oversteekplaats aan de Maas; de precieze Romeinse naam van Maastricht is niet met dezelfde zekerheid bekend als die van Heerlen. |
Coriovallum was geen Romeinse metropool zoals Rome of een grote koloniale stad als Xanten. De kracht van de plaats lag in haar regionale functie: wegen kwamen samen, handel en ambacht bloeiden en openbare voorzieningen zoals het badhuis gaven de nederzetting een stedelijk karakter.
16. Een historische wandeling door Romeins Heerlen
Als je het Romeinse verleden zelf wilt beleven, kun je een wandeling maken die verschillende locaties met elkaar verbindt.
1. Begin bij het Romeinse badhuis
Dit is het belangrijkste monument van Coriovallum. Bekijk de fundamenten en stel je voor hoe het complex er met verwarmde vloeren, badruimtes en bezoekers heeft uitgezien.
2. Wandel naar het Raadhuisplein
Denk aan de Romeinse wegen die hier samenkwamen en aan de recente opgravingen die de kennis over de nederzetting verder hebben uitgebreid.
3. Zoek de route van de Via Belgica
Volg een deel van de hedendaagse route en bedenk hoe reizigers bijna tweeduizend jaar geleden langs vergelijkbare landschappen trokken.
4. Bekijk de Romeinse kunst in de stad
Moderne muurschilderingen en informatiepunten laten zien hoe Heerlen zijn Romeinse geschiedenis opnieuw zichtbaar maakt.
17. Waarom Coriovallum een bezoek waard is
9
Coriovallum laat zien dat de Romeinse geschiedenis van Nederland veel meer omvat dan legerkampen en grensforten. Heerlen was een plek waar mensen samenkwamen, werkten, handelden, baden en hun overledenen begroeven.
Het grote badhuis is het meest zichtbare bewijs van die wereld, maar de pottenbakkersovens, de wegen, de graven en de nieuwe ontdekkingen op het Raadhuisplein vertellen samen een veel rijker verhaal. Ze tonen een nederzetting die profiteerde van haar strategische ligging en die deel uitmaakte van een uitgebreid netwerk in de noordwestelijke provincies van het Romeinse rijk.
Het mooie aan Coriovallum is dat de geschiedenis niet ver weg ligt. Ze bevindt zich onder de straten van het huidige Heerlen. Iedere opgraving kan een nieuw stukje toevoegen aan het verhaal van de stad.
Wie Heerlen bezoekt met oog voor de oudheid, ontdekt dus niet alleen een Romeins badhuis, maar een complete Romeinse wereld onder de moderne stad.