8
Midden in Tunesië, tussen de Middellandse Zeekust en het uitgestrekte binnenland, staat een van de indrukwekkendste monumenten uit de Romeinse wereld: het amfitheater van El Jem. Hoog boven de omliggende stad verheffen zich enorme stenen bogen, lange galerijen en resten van tribunes die ooit tienduizenden toeschouwers konden dragen.
Wie het monument voor het eerst ziet, begrijpt meteen waarom het vaak het Colosseum van Noord-Afrika wordt genoemd. Het is enorm, monumentaal en verrassend goed bewaard gebleven. Toch staat het niet in Rome, maar in een Tunesische stad die in de oudheid bekendstond als Thysdrus.
Het amfitheater werd in de derde eeuw na Christus gebouwd, toen de Romeinse cultuur in Noord-Afrika diepgeworteld was en steden in deze regio grote rijkdom konden verwerven dankzij landbouw, handel en de productie van olijfolie. De arena van El Jem was een uitdrukking van die welvaart én van de macht en culturele invloed van het Romeinse Rijk.
Het bouwwerk is ongeveer 148 meter lang en 122 meter breed en bood volgens UNESCO plaats aan circa 35.000 toeschouwers. Daarmee behoort het tot de grootste Romeinse amfitheaters ter wereld. Het staat sinds 1979 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
Maar El Jem is meer dan een indrukwekkende ruïne. Het is een venster op het leven in Romeins Afrika: op de ambities van stedelijke elites, de ingenieurskunst van Rome, het massale vermaak van de arena en de veranderingen die het gebied na het einde van de Romeinse overheersing doormaakte.
1. Thysdrus: een welvarende stad in Romeins Afrika
10
Om het amfitheater goed te begrijpen, moeten we eerst terug naar de stad die het liet bouwen. Het huidige El Jem heette in de Romeinse tijd Thysdrus. De nederzetting lag in een streek die bijzonder geschikt was voor landbouw en die geleidelijk uitgroeide tot een belangrijk economisch gebied van Romeins Afrika.
Noord-Afrika was voor Rome veel meer dan een afgelegen grensgebied. De provincies van het huidige Tunesië leverden landbouwproducten, waaronder graan en olijfolie, en beschikten over steden met uitgebreide handelsnetwerken. Wegen verbonden nederzettingen, havens en landbouwgebieden met elkaar.
De rijkdom van olijfolie
Een belangrijke bron van welvaart in de regio was de productie van olijfolie. Olijven konden goed gedijen in het mediterrane klimaat en olie had in de Romeinse wereld veel toepassingen. Het werd gebruikt bij het koken, voor verlichting, in badhuizen en bij lichaamsverzorging.
De productie en handel in olijfolie konden aanzienlijke inkomsten opleveren. Vermogende grondbezitters en handelaren investeerden een deel van hun rijkdom in woningen, publieke voorzieningen en monumenten.
Thysdrus ontwikkelde zich tot een stad waar die welvaart zichtbaar werd. De inwoners leefden niet geïsoleerd van de rest van het rijk: ze maakten deel uit van een wereld van handel, bestuur, religie en stedelijke cultuur die zich uitstrekte van Spanje tot het oostelijke Middellandse Zeegebied.
Waarom juist hier zo’n groot amfitheater?
Een monument van deze omvang vergde enorme hoeveelheden bouwmateriaal, gespecialiseerde vaklieden en een goed georganiseerde bouwplaats. Het vereiste bovendien een stad die de bouw en het gebruik ervan kon ondersteunen.
Het amfitheater was waarschijnlijk niet alleen bedoeld als praktisch gebouw voor openbare voorstellingen. Het was ook een zichtbaar symbool van de status van Thysdrus. Een stad die een dergelijk monument kon bouwen, liet zien dat ze rijk was en zich kon meten met andere belangrijke steden van het rijk.
Het bouwwerk verkondigde als het ware: ook hier, ver van Rome, is de Romeinse beschaving aanwezig.
2. De bouw van het amfitheater: een project van enorme omvang
10
Het amfitheater werd gebouwd in de derde eeuw na Christus, waarschijnlijk rond 238 na Christus. De Tunesische erfgoeddienst plaatst de bouwperiode ongeveer tussen 238 en 250. Het gebouw behoort daarmee tot de latere grote amfitheaters van de Romeinse wereld.
De bouw vond plaats in een periode waarin het Romeinse Rijk met politieke spanningen en wisselende keizers te maken had. Juist die historische context maakt het monument interessant: zelfs in een tijd van instabiliteit konden welvarende steden in de provincies nog omvangrijke bouwprojecten ondernemen.
Een vrijstaand bouwwerk
Een belangrijk verschil met sommige andere Romeinse amfitheaters is dat El Jem niet tegen een natuurlijke heuvel werd gebouwd. Het staat vrij op relatief vlak terrein.
De constructie moest dus zelf het gewicht van de tribunes, de galerijen en de bovenliggende verdiepingen dragen. Dat werd mogelijk gemaakt door een ingewikkeld systeem van stenen pijlers, bogen en gewelven.
De buitengevel bestond oorspronkelijk uit drie niveaus met rijen bogen. De gevel was niet alleen functioneel, maar ook architectonisch indrukwekkend: de herhaling van de openingen en de ritmische indeling maakten het gebouw tot een monumentale verschijning.
Was het ooit helemaal af?
Waarschijnlijk is het amfitheater nooit volledig volgens het oorspronkelijke ontwerp voltooid. De precieze omstandigheden zijn niet helemaal zeker, maar de bouwperiode viel samen met politieke onrust in het Romeinse Rijk.
Dat maakt de overblijfselen extra fascinerend. Het gebouw is groot genoeg om een overweldigende indruk te maken, maar laat tegelijkertijd zien dat zelfs ambitieuze Romeinse projecten door historische omstandigheden konden worden onderbroken.
3. De afmetingen: een reus in Noord-Afrika
De omvang van El Jem wordt pas echt duidelijk wanneer je om het gebouw heen loopt of vanaf een hoger niveau naar de arena kijkt.
EL JEM IN CIJFERS
148 m
Lange as van het gebouw
122 m
Korte as van het gebouw
± 35.000
Geschatte capaciteit volgens UNESCO
1979
Jaar van inschrijving op de UNESCO-lijst
Bron: UNESCO World Heritage Centre.
De afmetingen zijn vergelijkbaar met die van enkele van de grootste arena’s uit de Romeinse wereld. El Jem wordt vaak naast het Colosseum in Rome geplaatst, maar de twee gebouwen zijn niet identiek.
Het Colosseum werd in de eerste eeuw na Christus gebouwd en had een andere architectonische geschiedenis. El Jem volgde een vergelijkbaar principe, maar ontwikkelde dat op eigen wijze. Juist die combinatie van herkenbare Romeinse bouwkunst en regionale omstandigheden maakt het monument bijzonder.
Een stad met een eigen Colosseum
Het is verleidelijk om te denken dat zulke gigantische gebouwen uitsluitend in Rome zelf thuishoorden. El Jem bewijst het tegendeel. De Romeinse stedelijke cultuur kon ook in provinciale steden een indrukwekkende schaal aannemen.
Voor de inwoners van Thysdrus moet het amfitheater een bepalend onderdeel van het stadsbeeld zijn geweest. Het was zichtbaar bewijs van rijkdom, technische kennis en verbondenheid met het Romeinse rijk.
4. De tribunes: waar duizenden mensen samenkwamen
10
Wanneer je binnen het amfitheater staat, valt vooral de omvang van de tribunes op. De zitplaatsen liepen in rijen omhoog rond de ovale arena. Daardoor konden duizenden mensen tegelijk naar de voorstellingen kijken.
De zitplaatsen waren niet willekeurig verdeeld. Net als in andere Romeinse amfitheaters weerspiegelde de indeling de sociale hiërarchie. De positie van toeschouwers hield verband met hun maatschappelijke status en soms met hun functie in de gemeenschap.
Een gebouw ontworpen voor grote menigten
Om een publiek van deze omvang veilig en efficiënt te kunnen ontvangen, moesten de Romeinse bouwmeesters rekening houden met de toegang tot het gebouw, de verdeling van de bezoekers en de draagkracht van de constructie.
De gangen en trappen verdeelden de bezoekers over verschillende gedeelten van de tribunes. De bogen en gewelven droegen het gewicht van de zitplaatsen en vormden tegelijk doorgangen naar de hogere niveaus.
Dit systeem was een van de grote prestaties van de Romeinse bouwkunst. Het maakte het mogelijk om grote gebouwen te ontwerpen die niet volledig uit massieve muren bestonden, maar uit een samenhangend netwerk van dragende elementen en open ruimten.
Stel je de arena eens voor
Vandaag is het er vaak rustig. Je hoort voetstappen op de stenen en ziet zonlicht door de openingen vallen. Maar in de Romeinse tijd was de sfeer totaal anders.
Stel je voor dat de tribunes gevuld zijn met duizenden mensen. Handelaren en bezoekers verzamelen zich rond het gebouw, de menigte stroomt door de gangen en het geluid van het publiek weerkaatst tegen de stenen muren. In de arena staan gladiatoren klaar voor een gevecht of worden andere openbare spektakels voorbereid.
De architectuur was ontworpen om dat soort massale bijeenkomsten mogelijk te maken. Het amfitheater was zowel een technisch bouwwerk als een toneel waarop de Romeinse samenleving zichzelf aan het publiek toonde.
5. De arena: het middelpunt van het spektakel
7
De arena was het centrale gedeelte van het amfitheater. Hier vonden de voorstellingen plaats, terwijl het publiek er van bovenaf op neerkeek. De ovale vorm zorgde ervoor dat de actie vanuit een groot deel van de tribunes goed te volgen was.
De arena was geen gewone open binnenplaats. Ze vormde het eindpunt van een zorgvuldig georganiseerde infrastructuur van gangen, toegangen en ondergrondse ruimten. Alles was erop gericht om voorstellingen soepel te laten verlopen en de deelnemers op het juiste moment in de arena te laten verschijnen.
Gladiatorengevechten
Gladiatorengevechten behoren tot de bekendste aspecten van de Romeinse cultuur. Gladiatoren vochten met verschillende wapens en beschermende uitrustingen. Sommige gevechten brachten vechters met uiteenlopende stijlen tegenover elkaar, zodat techniek en tactiek een belangrijke rol speelden.
Gladiatoren waren vaak slaven, krijgsgevangenen of veroordeelden, maar er waren ook vrije mannen die zich vrijwillig als gladiator aanmeldden. Ze konden trainen in gespecialiseerde scholen en hun gevechten volgden bepaalde conventies.
Hun bestaan was gevaarlijk, maar het beeld dat ieder gevecht automatisch eindigde in de dood is te eenvoudig. De afloop hing af van het type voorstelling, de omstandigheden en de beslissingen van de organisator of scheidsrechters.
Dieren en andere voorstellingen
Romeinse arena’s werden ook gebruikt voor jachtvoorstellingen met wilde dieren en andere spektakels. Het vangen, vervoeren en verzorgen van dieren was een ingewikkelde logistieke onderneming. De dieren konden van ver buiten de stad afkomstig zijn.
Dergelijke voorstellingen maakten deel uit van een bredere Romeinse traditie van openbare evenementen. Ze trokken publiek en gaven de organisatoren de gelegenheid om hun rijkdom en vrijgevigheid te tonen.
We weten niet precies welke programma’s op welke dagen in El Jem werden opgevoerd. De bouw van het amfitheater laat echter duidelijk zien dat Thysdrus beschikte over de infrastructuur voor grootschalig publiek vermaak.
6. De ondergrondse gangen: de verborgen wereld van het amfitheater
7
Een van de interessantste onderdelen van El Jem bevindt zich onder de arena. Hier liggen ondergrondse gangen en ruimten die deel uitmaakten van de organisatie van de voorstellingen.
De ondergrondse constructies waren van groot praktisch belang. Ze maakten het mogelijk om mensen, dieren en materialen uit het zicht van het publiek te verplaatsen. Ook boden ze ruimte voor voorbereiding en tijdelijke opslag.
Hoe werkte dit systeem?
In de ondergrondse delen van het amfitheater waren gangen aangelegd die met verschillende delen van het gebouw verbonden waren. Volgens de Tunesische erfgoeddienst beschikte het complex over voorzieningen voor de dieren die bij de voorstellingen werden gebruikt. Openingen en hijsmechanismen konden worden ingezet om kooien naar het niveau van de arena te brengen.
patrimoinedetunisie.com.tn
Het idee dat een dier plotseling in de arena kon verschijnen, moet voor de toeschouwers een belangrijk onderdeel van het spektakel zijn geweest. De ondergrondse infrastructuur maakte verrassende opkomsten en een georganiseerde opeenvolging van gebeurtenissen mogelijk.
Waarom zijn de ondergrondse ruimten zo waardevol?
In veel oude monumenten zijn de praktische onderdelen van het gebouw verdwenen of moeilijk te herkennen. In El Jem zijn belangrijke delen van de ondersteunende infrastructuur bewaard gebleven.
Daardoor kunnen archeologen niet alleen de buitenkant bestuderen, maar ook onderzoeken hoe het gebouw functioneerde. De gangen vertellen een verhaal over techniek, organisatie en de logistiek achter de voorstellingen.
Wanneer je door deze ruimten loopt, zie je een heel andere kant van het monument dan vanaf de tribunes. Boven was het spektakel; beneden lag het werk dat het spektakel mogelijk maakte.
7. De Romeinse bouwkunst: bogen, gewelven en stenen blokken
9
Het amfitheater is een uitzonderlijk voorbeeld van Romeinse constructietechniek. Het staat vrij op vlak terrein en is grotendeels opgebouwd uit stenen blokken. De stabiliteit komt niet voort uit één massieve muur, maar uit een doordachte combinatie van pijlers, bogen en gewelven. UNESCO benadrukt juist deze zelfstandige constructie als een van de belangrijkste kenmerken van het monument.
De kracht van de boog
De boog was een van de belangrijkste hulpmiddelen van Romeinse bouwmeesters. Door de vorm wordt het gewicht overgebracht naar de steunpunten aan weerszijden. Daardoor konden openingen worden gemaakt zonder dat de bovenliggende constructie instortte.
Door meerdere bogen te combineren ontstonden galerijen en lange gangen. Door de constructie in verschillende niveaus te herhalen, konden hoge gebouwen worden opgetrokken die toch veel toegankelijke binnenruimten bevatten.
Bij El Jem dragen de bogen de galerijen en de tribunes. De herhaling van dezelfde vormen geeft het gebouw zijn ritme, terwijl de stenen constructie de kracht en duurzaamheid van het ontwerp laat zien.
Waarom werd er met steen gebouwd?
De keuze van bouwmateriaal hing samen met de beschikbare grondstoffen, de vereiste sterkte en de mogelijkheden van de bouwplaats. Het amfitheater werd opgetrokken uit zorgvuldig bewerkte stenen blokken. De verwerking en het vervoer daarvan vereisten veel arbeid en organisatie.
De buitengevel was bedoeld om indruk te maken, maar de constructie had tegelijkertijd een praktische functie. De openingen boden toegang en hielpen de enorme tribunes te ondersteunen.
Een vergelijking met het Colosseum in Rome
5
De vergelijking met het Colosseum ligt voor de hand. Beide monumenten hebben een ovale arena, meerdere niveaus met bogen en een omvangrijke infrastructuur voor toeschouwers.
Toch is El Jem geen eenvoudige kopie. Het heeft een eigen constructieve uitwerking en staat in een andere stedelijke en landschappelijke omgeving. Het is juist die combinatie van een gedeelde Romeinse bouwtraditie en lokale omstandigheden die het monument zo waardevol maakt.
8. De politieke betekenis: Romeinse macht ver van Rome
Het amfitheater was niet alleen een plaats waar mensen zich vermaakten. Het was ook een symbool van de Romeinse aanwezigheid in Noord-Afrika.
Romeinse bestuurders en lokale elites konden met publieke gebouwen hun macht en prestige tonen. Het aanbieden van openbare voorstellingen was een manier om aanzien te verwerven en de band met de gemeenschap te versterken.
Een monument als El Jem liet zien dat de stad deel uitmaakte van de Romeinse wereld. De architectuur, de openbare functies en de organisatie van het spektakel volgden een herkenbare Romeinse traditie.
Keizers, stedelijke elites en openbare gebouwen
In de Romeinse wereld werden publieke bouwwerken vaak gefinancierd door keizers, lokale bestuurders of rijke burgers. De financiering van monumenten kon worden gezien als een vorm van vrijgevigheid waarmee iemand eer en invloed verwierf.
Voor El Jem is de precieze financiering niet volledig vastgesteld. De Tunesische erfgoeddienst vermeldt dat het gebouw mogelijk tot stand kwam dankzij een schenking van keizer Gordianus III, maar dit blijft een historische hypothese en geen zekerheid.
patrimoinedetunisie.com.tn
Wat wel duidelijk is, is dat het amfitheater een grote investering vertegenwoordigde. Het vereiste een stad met aanzienlijke middelen en een samenleving die bereid was een groot openbaar project te ondersteunen.
De boodschap van het monument
De bouw van een indrukwekkend amfitheater in een provinciale stad had ook een symbolische betekenis. De architectuur bracht de macht en cultuur van Rome zichtbaar naar de lokale bevolking.
UNESCO beschouwt het monument mede als een voorbeeld van de manier waarop Romeinse keizerlijke cultuur via openbare spektakelgebouwen tot uitdrukking kwam.
El Jem toont daarmee hoe de Romeinse wereld niet alleen door legers en bestuur werd gevormd, maar ook door gebouwen, ceremonies, openbare evenementen en gedeelde culturele gebruiken.
9. Het verval van het Romeinse Rijk en de latere geschiedenis
13
Het amfitheater werd gebouwd in een periode waarin de Romeinse wereld grote veranderingen doormaakte. In de derde eeuw na Christus kreeg het rijk te maken met politieke instabiliteit, machtswisselingen, militaire conflicten en economische problemen. Ook de steden in Noord-Afrika werden beïnvloed door deze ontwikkelingen.
Het einde van de Romeinse overheersing betekende echter niet dat alle steden onmiddellijk verdwenen. Het stedelijke leven veranderde geleidelijk, en veel gebouwen kregen andere functies of raakten buiten gebruik.
Van arena naar vesting
Door de eeuwen heen werd het amfitheater van El Jem op verschillende manieren gebruikt. De stevige constructie bood bescherming en kon in perioden van conflict een strategische rol spelen. Delen van het gebouw werden beschadigd en stenen werden op sommige plaatsen verwijderd of hergebruikt.
In latere eeuwen bleef het monument tot de verbeelding spreken. De enorme omvang en de bijzondere architectuur maakten het tot een opvallende verschijning in het landschap. Het gebouw was zo groot dat het nooit volledig uit het geheugen van de omgeving verdween.
De ruïne die je vandaag ziet, is dus niet uitsluitend het resultaat van natuurlijke slijtage. Ze weerspiegelt ook menselijke keuzes, conflicten, hergebruik en veranderingen in het gebruik van de stad.
Een monument dat bleef bestaan
Veel Romeinse amfitheaters zijn verdwenen of grotendeels opgenomen in latere bebouwing. El Jem heeft een aanzienlijk deel van zijn oorspronkelijke vorm behouden. De buitengevel, de bogen, de tribunes en de ondergrondse gangen maken het nog altijd mogelijk om de structuur van het gebouw te begrijpen.
Dat is uitzonderlijk waardevol. Het geeft bezoekers niet alleen een indruk van de omvang, maar ook van de technische kennis en de organisatie die nodig waren om het monument te bouwen.
10. El Jem en de UNESCO-Werelderfgoedlijst
In 1979 werd het amfitheater van El Jem opgenomen op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. De internationale erkenning onderstreept het uitzonderlijke belang van het gebouw voor de geschiedenis van de Romeinse architectuur en voor het begrip van de Romeinse aanwezigheid in Noord-Afrika.
UNESCO noemt verschillende kenmerken die het monument bijzonder maken:
- Het is een van de grootste Romeinse amfitheaters ter wereld.
- Het staat vrij op vlak terrein en wordt gedragen door een complex systeem van bogen.
- De buitengevel heeft drie niveaus met arcades.
- Belangrijke onderdelen van de tribunes, de arena en de ondergrondse infrastructuur zijn bewaard gebleven.
- Het gebouw getuigt van de welvaart van het antieke Thysdrus en van de verspreiding van Romeinse architectuur in Afrika.
De bescherming van het monument is belangrijk omdat ook de omgeving invloed heeft op de beleving ervan. Wanneer moderne bebouwing te dicht bij een historisch gebouw komt, kan het zicht op het monument en de relatie met het oorspronkelijke landschap veranderen.
El Jem is daarom niet alleen een archeologische attractie, maar ook een erfgoedlocatie die zorgvuldig beheer en behoud vereist.
11. Het museum van El Jem: meer dan alleen het amfitheater
11
Wie meer wil begrijpen van het leven in Romeins Thysdrus, doet er goed aan ook het archeologische museum van El Jem te bezoeken. Het amfitheater is het beroemdste monument, maar het vertelt niet het volledige verhaal van de stad.
Archeologische vondsten uit de omgeving geven inzicht in de woningen, religieuze gebruiken en rijkdom van de inwoners. Vooral mozaïeken vormen een belangrijke bron van informatie.
De wereld van Romeinse mozaïeken
Romeinse mozaïeken werden opgebouwd uit kleine steentjes of andere materialen die samen een afbeelding vormden. Ze konden vloeren versieren in woningen, badhuizen en andere gebouwen.
De afbeeldingen varieerden van geometrische patronen en plantenmotieven tot dieren, mythologische figuren en scènes uit het dagelijks leven. Sommige mozaïeken waren eenvoudig en decoratief, terwijl andere uit zeer gedetailleerde composities bestonden.
In de regio rond El Jem zijn fraaie voorbeelden van Romeinse mozaïekkunst gevonden. Ze laten zien dat de welvaart van de stad niet alleen zichtbaar was in het enorme amfitheater, maar ook in de particuliere woningen van de rijkere inwoners.
Een blik op het dagelijkse leven
Archeologische vondsten kunnen veel vertellen over een samenleving. Inscripties helpen bij het reconstrueren van namen en functies; gebruiksvoorwerpen geven informatie over handel en huishouden; mozaïeken tonen welke beelden en verhalen populair waren.
Het museum vult de ervaring van het amfitheater daarom aan. In de arena zie je de schaal van het openbare leven, terwijl de archeologische collectie een meer persoonlijke blik biedt op de bewoners van de stad.
12. El Jem bezoeken: wat kun je verwachten?
8
Een bezoek aan El Jem is bijzonder omdat je het monument niet alleen van buiten kunt bewonderen. Je kunt verschillende delen van het gebouw verkennen en de architectuur vanuit uiteenlopende perspectieven bekijken.
De hoogtepunten van je bezoek
1. De buitengevel
Begin met een wandeling rond het amfitheater. Vanaf buiten kun je de drie niveaus met bogen goed bekijken en krijg je een indruk van de enorme omvang.
2. De arena en de tribunes
Ga naar binnen en bekijk de ovale arena vanuit de verschillende niveaus. Probeer je voor te stellen hoe de ruimte eruitzag toen de tribunes vol zaten met toeschouwers.
3. De ondergrondse gangen
Als de toegankelijke delen geopend zijn, bezoek dan ook de ondergrondse ruimten. Ze geven inzicht in de technische organisatie achter de voorstellingen.
4. Het archeologische museum
Combineer het amfitheater met het museum om meer te leren over de inwoners van Thysdrus en de Romeinse kunst en architectuur in de regio.
Hoeveel tijd heb je nodig?
Voor het amfitheater zelf is ongeveer één tot twee uur een bruikbare richtlijn, afhankelijk van hoeveel je wilt rondlopen en fotograferen. Met een bezoek aan het museum kun je een halve dag aan El Jem besteden.
Wil je de geschiedenis echt rustig beleven, neem dan de tijd. Het is de moeite waard om zowel de monumentale buitenkant als de kleinere details in de gangen en stenen constructies te bekijken.
Beste moment van de dag
Het licht verandert gedurende de dag sterk. In de ochtend en late namiddag kan het warme zonlicht de zandkleurige stenen mooi laten uitkomen. Midden op een zomerse dag kan het erg heet worden, vooral op de open tribunes en in de arena.
Neem daarom water mee, draag comfortabele schoenen en bescherm jezelf tegen de zon. Controleer voor vertrek de actuele openingstijden, toegangsprijzen en eventuele beperkingen bij de officiële Tunesische erfgoeddienst.
13. El Jem in vergelijking met het Colosseum van Rome
De vergelijking met het Colosseum in Rome is begrijpelijk, maar de twee monumenten hebben elk hun eigen karakter.
| Kenmerk | El Jem | Colosseum in Rome |
|---|---|---|
| Bouwperiode | Derde eeuw n.Chr. | Eerste eeuw n.Chr. |
| Lengte lange as | Circa 148 meter | Circa 189 meter |
| Vorm | Vrijstaand amfitheater op vlak terrein | Vrijstaand amfitheater |
| Capaciteit | Circa 35.000 volgens UNESCO | Vaak geschat op circa 50.000 |
| Bijzonder kenmerk | Zeer goed bewaarde gevel en ondergrondse delen | Monumentaal keizerlijk amfitheater in het centrum van Rome |
De cijfers zijn afgeronde vergelijkingen; capaciteitsschattingen kunnen per bron verschillen.
Het Colosseum was groter en vormde een van de belangrijkste monumenten van de keizerlijke hoofdstad. El Jem is echter uitzonderlijk doordat het in een kleinere stad in Noord-Afrika staat en nog zo veel van zijn oorspronkelijke structuur laat zien.
Juist dat maakt El Jem interessant. Het bewijst dat Romeinse bouwkunst en stedelijke cultuur niet beperkt waren tot Italië. In de provincies ontstonden monumenten die dezelfde ambities en technische kennis weerspiegelden, maar ook hun eigen lokale geschiedenis hadden.
14. Waarom El Jem zo’n onvergetelijke plek is
9
El Jem is een van die historische plaatsen waar de schaal van de Romeinse wereld bijna tastbaar wordt. Het monument is groot genoeg om je te laten beseffen hoeveel mensen, materiaal en organisatie nodig waren voor de bouw. Tegelijk kun je dichtbij de stenen komen, door de gangen lopen en de structuur met eigen ogen onderzoeken.
Het amfitheater vertelt verschillende verhalen tegelijk. Het gaat over de rijkdom van Thysdrus, over de handel in landbouwproducten, over de sociale hiërarchie van de Romeinse samenleving en over de aantrekkingskracht van openbare spektakels. Het laat bovendien zien hoe ver de Romeinse architectuur zich buiten Italië verspreidde.
Ook de geschiedenis na de Romeinse periode hoort bij het verhaal. Het gebouw veranderde, raakte beschadigd en werd op verschillende manieren gebruikt, maar bleef herkenbaar aanwezig in het landschap. Dat het vandaag nog zo indrukwekkend is, is zowel te danken aan de oorspronkelijke bouwkunst als aan het behoud van de overblijfselen.
El Jem is daarom veel meer dan een kleiner alternatief voor het Colosseum. Het is een uniek monument dat laat zien hoe Romeinse cultuur, techniek en macht ook in Noord-Afrika een blijvende vorm kregen. Wie Tunesië bezoekt en geïnteresseerd is in geschiedenis, archeologie of architectuur, vindt hier een van de meest indrukwekkende overblijfselen van de oudheid.