Jordanië staat vooral bekend om de spectaculaire rotsstad Petra, de woestijn van Wadi Rum en de Dode Zee. Toch heeft het land nog een andere, minder bekende schat: een indrukwekkend Romeins erfgoed. Verspreid over Jordanië liggen oude steden, theaters, tempels, zuilengalerijen, badhuizen, wegen en forten die herinneren aan de eeuwen waarin het gebied deel uitmaakte van de Romeinse wereld.
Vooral in het noorden van het huidige Jordanië ontstond een netwerk van steden dat bekendstaat als de Dekapolis. Onder meer Gerasa (Jerash), Gadara (Umm Qais), Pella en Philadelphia (het huidige Amman) waren belangrijke Grieks-Romeinse steden. Onder Romeinse heerschappij groeiden deze plaatsen uit tot bloeiende handels- en cultuurcentra.
Maar het Romeinse Jordanië is groter dan alleen de Dekapolis. Ook Petra ontwikkelde zich tijdens de Romeinse periode verder, terwijl plaatsen als Umm er-Rasas en Qasr Bshir laten zien hoe belangrijk de Romeinse militaire en bestuurlijke aanwezigheid in de woestijn was.
Wie Jordanië bezoekt voor de oudheid, kan daardoor een verrassend complete reis door de Romeinse geschiedenis maken.
De Romeinse aanwezigheid in Jordanië begon in de eerste eeuw voor Christus. In 63 v.Chr. veroverde de Romeinse generaal Pompeius grote delen van de regio. Verschillende Hellenistische steden werden opgenomen in de Romeinse invloedssfeer en kregen ruimte om zich verder te ontwikkelen. Gadara werd bijvoorbeeld na de komst van Pompeius herbouwd en groeide later uit tot een van de belangrijkste steden van de Dekapolis.
De regio was voor Rome van groot strategisch belang. Jordanië lag tussen Syrië, Palestina, Arabië en Egypte en vormde daardoor een kruispunt van handelsroutes. Handelskaravanen vervoerden onder meer wierook en specerijen vanuit Arabië richting de Middellandse Zee.
Ook Petra profiteerde daarvan. De Nabateese hoofdstad was al vóór de Romeinse periode een belangrijk handelscentrum, maar bleef ook onder Romeinse invloed een belangrijke stad. UNESCO beschrijft Petra als een belangrijke karavaanstad die tijdens de Hellenistische en Romeinse periode op het kruispunt lag van handelsroutes tussen Arabië, Egypte en Syrië-Fenicië.
Naast handel waren militaire controle, landbouw, waterbeheer en bestuurlijke macht belangrijke redenen voor de Romeinse aanwezigheid.
Als je maar één Romeinse archeologische vindplaats in Jordanië kunt bezoeken, is Jerash waarschijnlijk de beste keuze.
Het antieke Gerasa was een van de belangrijkste steden van de Dekapolis. Onder Romeins bestuur beleefde de stad haar grootste bloeiperiode. Vandaag de dag behoort Jerash tot de best bewaarde Romeinse provinciale steden in het Midden-Oosten.
Het indrukwekkende Ovale Plein vormt een van de herkenbaarste onderdelen van de stad. Vanaf hier loopt de monumentale Cardo, een lange geplaveide straat met zuilen aan beide zijden.
Verder vind je in Jerash:
Jerash laat misschien wel beter dan welke andere plek in Jordanië zien hoe een Romeinse stad in het oostelijke Middellandse Zeegebied eruitzag.
Het grote Zuidtheater is een van de hoogtepunten van Jerash. Het theater bood plaats aan duizenden toeschouwers en ligt tegen een heuvel aangebouwd.
Vanaf de bovenste rijen heb je bovendien een prachtig uitzicht over de archeologische stad.
De lange Cardo is misschien wel het meest indrukwekkende onderdeel van Jerash. De straat werd geflankeerd door zuilen en vormde de belangrijkste noord-zuidverbinding van de stad.
Wanneer je hier tussen de zuilen loopt, krijg je een goed beeld van de monumentaliteit van de Romeinse steden in de provincie Arabia.
De Tempel van Artemis was een van de belangrijkste religieuze gebouwen van Gerasa. De enorme zuilen zijn nog altijd een van de opvallendste onderdelen van de skyline van Jerash.
In het uiterste noorden van Jordanië ligt Umm Qais, het antieke Gadara. De stad was onderdeel van de Dekapolis en groeide onder Rome uit tot een belangrijk cultureel en economisch centrum.
Wat Umm Qais bijzonder maakt, is het bouwmateriaal. Veel monumenten zijn opgetrokken uit donker zwart basalt. Hierdoor ziet de stad er totaal anders uit dan het lichtere Jerash.
De belangrijkste bezienswaardigheden zijn:
Het Romeinse theater is een van de hoogtepunten. Het is grotendeels gebouwd uit zwart basalt en vormt daardoor een bijzonder contrast met het omringende landschap.
Ook de ligging is spectaculair. Vanaf Umm Qais kijk je uit over het Jordaandal, het Meer van Galilea en de Golanhoogten.
Petra is geen Romeinse stad van oorsprong. De spectaculaire rotsstad werd gebouwd door de Nabateeërs en was hun hoofdstad.
Toch mag Petra in een overzicht van het Romeinse Jordanië absoluut niet ontbreken.
Petra werd in 106 na Christus door keizer Trajanus ingelijfd bij het Romeinse Rijk. Daarna bleef de stad een belangrijk centrum binnen de Romeinse wereld.
Je ziet de Romeinse invloed onder andere bij:
Petra is vooral interessant omdat hier Nabateese, Hellenistische en Romeinse tradities door elkaar lopen.
UNESCO benadrukt dat Petra tijdens zowel de Nabateese als de Romeinse en Byzantijnse periode kon functioneren dankzij een uitzonderlijk geavanceerd systeem van kanalen, dammen, reservoirs en waterbekkens.
Binnen Petra verdient de Colonnaded Street een aparte vermelding.
De straat vormde een belangrijke stedelijke as en werd omgeven door monumentale gebouwen en zuilen. Het is een van de duidelijkste plaatsen in Petra waar je de overgang naar een meer Romeins stadsbeeld kunt herkennen.
Aan weerszijden lagen winkels en openbare gebouwen. De straat laat zien hoe Petra zich ontwikkelde van een Nabateese handelsstad naar een stad met steeds meer elementen van de Grieks-Romeinse stedelijke cultuur.
Het theater van Petra is een ander voorbeeld van de bijzondere combinatie van Nabateese en Romeinse invloeden.
Het theater werd oorspronkelijk in de Nabateese periode aangelegd en later verder aangepast. Het is gedeeltelijk uit de rots gehakt, waardoor het naadloos in het landschap overgaat.
Dat maakt het anders dan de klassieke Romeinse theaters van Jerash en Umm Qais.
In de noordelijke Jordaanvallei ligt Pella, tegenwoordig bekend als Tabaqat Fahl.
Pella heeft een geschiedenis die veel verder teruggaat dan de Romeinse tijd. Archeologen hebben hier sporen gevonden van duizenden jaren bewoning. De zichtbare ruïnes stammen echter voor een belangrijk deel uit de Romeinse, Byzantijnse en latere perioden.
Pella maakte deel uit van de Dekapolis. De Romeinse stad beschikte onder meer over:
Pella is minder spectaculair dan Jerash, maar juist daardoor interessant voor reizigers die verder willen kijken dan de bekendste archeologische plekken.
De ligging in een groene vallei maakt het bovendien tot een aangename afwisseling van de woestijnachtige landschappen rond Petra en Madaba.
Ook de huidige Jordaanse hoofdstad heeft een Romeins verleden.
Het antieke Philadelphia was een van de steden van de Dekapolis. Op en rond de Citadel van Amman zijn verschillende monumenten uit de Grieks-Romeinse periode te vinden.
Het bekendste Romeinse monument is de Tempel van Hercules op de Citadel.
De enorme overgebleven zuilen geven een indruk van de omvang van het oorspronkelijke tempelcomplex.
Daarnaast ligt beneden in de stad het grote Romeinse theater van Amman. Het theater is tegen de heuvel aangebouwd en behoort tot de bekendste historische monumenten van de hoofdstad.
Amman is daardoor een ideale plek om een bezoek aan Jordanië te beginnen met een eerste kennismaking met de Romeinse geschiedenis.
Het Romeinse theater verdient een eigen plaats omdat het een van de best herkenbare monumenten van het antieke Philadelphia is.
Het theater werd gebouwd tegen de helling van een heuvel, zoals vaker gebeurde in de Romeinse wereld. De ligging zorgde voor een goede akoestiek en maakte het mogelijk om een groot aantal toeschouwers te ontvangen.
Vanaf de bovenste rijen kijk je uit over het moderne Amman. Juist die combinatie van oud en nieuw maakt het theater bijzonder.
Een van de interessantste archeologische plaatsen van Jordanië is Umm er-Rasas, ten zuidoosten van Madaba.
De site begon als een Romeins militair kamp en ontwikkelde zich later tot een nederzetting. Het complex bevat resten uit de Romeinse, Byzantijnse en vroeg-islamitische perioden.
Een groot deel van de archeologische site is nog niet opgegraven. Dat maakt Umm er-Rasas juist zo fascinerend.
Je vindt er:
Umm er-Rasas staat sinds 2004 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Het is vooral beroemd om de overgang van een Romeinse militaire nederzetting naar een belangrijke Byzantijnse stad.
Voor liefhebbers van militaire geschiedenis is Qasr Bshir een van de interessantste Romeinse plekken van Jordanië.
Het fort ligt ten zuiden van Amman in een droog woestijnlandschap en maakte deel uit van het Romeinse verdedigingssysteem van de regio.
Qasr Bshir is minder bekend bij toeristen dan Petra of Jerash, maar juist daardoor krijg je hier een heel ander beeld van de Romeinse aanwezigheid.
Waar Jerash en Petra vooral laten zien hoe de Romeinen steden en handelscentra beïnvloedden, laat Qasr Bshir zien hoe Rome zijn grenzen en handelsroutes bewaakte.
Het fort staat op de UNESCO-Tentative List van Jordanië.
Naast het theater en de zuilengalerijen zijn ook de badhuizen van Gadara interessant.
Romeinse badhuizen waren veel meer dan plekken om te wassen. Ze waren belangrijke sociale ontmoetingsplaatsen en vormden een vast onderdeel van het stadsleven.
In Gadara zijn resten van verschillende badcomplexen gevonden. De aanwezigheid van dergelijke voorzieningen laat zien dat de stad een welvarende en sterk geromaniseerde stedelijke samenleving kende.
De Romeinse aanwezigheid in Jordanië draaide niet alleen om monumentale steden.
Het land lag op een kruispunt van belangrijke handelsroutes. De Romeinen investeerden daarom in wegen en verbindingen tussen steden en militaire posten.
De steden van de Dekapolis waren onderling verbonden en profiteerden van de relatieve stabiliteit die de Romeinse overheersing bracht.
Vooral de verbinding tussen steden als Jerash, Gadara, Pella en Philadelphia maakte het mogelijk om handel, bestuur en militaire controle te combineren.
Een van de meest indrukwekkende aspecten van het Romeinse en Nabateese Jordanië is het waterbeheer.
Petra ligt in een extreem droog gebied. Toch kon hier een grote stedelijke samenleving ontstaan.
Dat was mogelijk dankzij een uitgebreid systeem van:
UNESCO noemt het watermanagement een van de belangrijkste redenen waarom grootschalige bewoning in Petra mogelijk was tijdens de Nabateese, Romeinse en Byzantijnse perioden.
Het is een mooi voorbeeld van hoe de Romeinse wereld voortbouwde op bestaande lokale kennis en infrastructuur.
Ten noorden van Irbid ligt Abila, het antieke Abila van de Dekapolis.
De site is veel minder bekend dan Jerash en Umm Qais, maar bevat resten van een belangrijke Grieks-Romeinse stad.
Er zijn onder meer theaters, tombes, tempelresten, wegen en andere stedelijke structuren gevonden.
Abila staat op de UNESCO-Tentative List en behoort daarmee tot de Jordaanse archeologische plekken die in de toekomst mogelijk een grotere internationale erkenning kunnen krijgen.
Voor reizigers die geïnteresseerd zijn in minder bekende Romeinse steden is Abila bijzonder interessant.
Madaba is vooral bekend om zijn beroemde Byzantijnse mozaïeken, maar de geschiedenis van de stad gaat veel verder terug.
In de Romeinse en Byzantijnse perioden maakte Madaba deel uit van het stedelijke netwerk van de regio. De omgeving bevat verschillende archeologische vindplaatsen waar Romeinse en laatantieke resten samenkomen.
Madaba is daardoor vooral interessant als onderdeel van een bredere historische route door centraal Jordanië, bijvoorbeeld in combinatie met Mount Nebo en Umm er-Rasas.
Wie door Jordanië reist, ziet steeds dezelfde elementen terugkeren.
Romeinse theaters waren belangrijke publieke gebouwen. Jerash, Amman, Petra, Gadara en Pella beschikken allemaal over theaters of resten daarvan.
De theaters laten zien hoe sterk de Grieks-Romeinse cultuur in de steden van Jordanië aanwezig was.
De rechte, monumentale straten met zuilengalerijen zijn typisch voor Romeinse steden.
Het beste voorbeeld is Jerash, waar de Cardo nog steeds een indrukwekkende stedelijke as vormt.
Ook Gadara beschikt over een belangrijke zuilengalerij.
De Romeinse steden van Jordanië hadden monumentale tempels voor verschillende goden.
In Jerash zijn onder andere de Tempel van Artemis en de Tempel van Zeus te vinden. In Amman herinneren de resten van de Tempel van Hercules aan de Romeinse religieuze architectuur.
Romeinse badhuizen waren belangrijke onderdelen van het stadsleven. Zowel Jerash, Gadara als Pella hebben resten van thermale complexen.
Buiten de grote steden waren Romeinse forten van groot belang. Qasr Bshir en het Romeinse kamp van Umm er-Rasas illustreren de militaire kant van de Romeinse aanwezigheid.
Een reis langs het Romeinse Jordanië is eigenlijk ook een reis door de Dekapolis.
De naam verwijst naar een groep Grieks-Romeinse steden in het gebied van het huidige Jordanië, Israël en Syrië.
Belangrijke Jordaanse steden waren:
De steden vormden geen provincie of staat in moderne zin, maar waren verbonden door gemeenschappelijke politieke, culturele en economische belangen. Gadara was volgens UNESCO een van de leidende steden van deze stedelijke wereld.
Voor een liefhebber van de Romeinse geschiedenis is dit een van de mooiste aspecten van Jordanië: je kunt hier meerdere antieke steden bezoeken die ieder hun eigen karakter hebben.
Wie de belangrijkste Romeinse bezienswaardigheden wil combineren, kan een mooie rondreis maken.
Begin in Amman met:
Overnacht in Amman.
Rijd vanuit Amman naar Jerash.
Trek minimaal een halve dag uit voor:
Keer eventueel terug naar Amman.
Reis noordwaarts naar Umm Qais.
Bezoek:
Combineer het bezoek met het indrukwekkende uitzicht over het noorden van Jordanië.
Ga vervolgens naar Pella.
De site is minder monumentaal dan Jerash, maar interessant vanwege de combinatie van Romeinse, Byzantijnse en oudere archeologische lagen.
Reis richting Madaba en bezoek Umm er-Rasas.
Hier verschuift de nadruk van Romeinse stadscultuur naar militaire geschiedenis en de overgang naar de Byzantijnse periode.
Neem vervolgens de tijd voor Petra.
Hoewel Petra geen Romeinse stad van oorsprong is, zijn de Romeinse ontwikkelingen duidelijk zichtbaar in onder andere de Colonnaded Street en verschillende openbare gebouwen.
Sluit de rondreis af met een bezoek aan Qasr Bshir, voor een blik op de Romeinse militaire aanwezigheid in het Jordaanse binnenland.
| Plaats | Romeins hoogtepunt |
|---|---|
| Jerash | Cardo, theaters, tempels en pleinen |
| Umm Qais | Zwart basaltentheater en zuilengalerijen |
| Petra | Romeinse stadsuitbreiding en Colonnaded Street |
| Amman | Tempel van Hercules en Romeins theater |
| Pella | Theater, badhuis en nymphaeum |
| Umm er-Rasas | Romeins fort en laatantieke stad |
| Qasr Bshir | Romeins grensfort |
| Abila | Minder bekende stad van de Dekapolis |
| Madaba | Romeinse en laatantieke archeologische resten |
Jordanië beschikt momenteel over meerdere UNESCO-Werelderfgoedsites. Voor de Romeinse geschiedenis zijn vooral Petra en Umm er-Rasas relevant.
Petra werd in 1985 toegevoegd aan de Werelderfgoedlijst. De site vertegenwoordigt niet alleen de Nabateese beschaving, maar ook de latere Hellenistische, Romeinse en Byzantijnse geschiedenis.
Umm er-Rasas werd in 2004 toegevoegd. De site begon als Romeins militair kamp en groeide later uit tot een belangrijke nederzetting met Byzantijnse kerken en mozaïeken.
Andere belangrijke Romeinse plaatsen, waaronder Jerash, Gadara, Pella, Abila en Qasr Bshir, staan momenteel op de Jordaanse UNESCO-Tentative List en zijn dus nog geen officieel UNESCO-Werelderfgoed.
Dat betekent overigens niet dat ze minder interessant zijn. Voor liefhebbers van de Romeinse oudheid behoren vooral Jerash en Gadara tot de absolute hoogtepunten.
Het mooie aan Jordanië is dat je hier verschillende gezichten van de Romeinse wereld kunt ontdekken.
In Jerash zie je een complete Romeinse stad met straten, tempels, theaters en pleinen.
In Umm Qais ontdek je een culturele stad van de Dekapolis, gebouwd uit opvallend zwart basalt.
In Amman liggen Romeinse monumenten midden in een moderne hoofdstad.
In Pella komen duizenden jaren geschiedenis samen.
In Petra zie je hoe de Romeinse cultuur zich vermengde met een oudere Nabateese traditie.
En in Umm er-Rasas en Qasr Bshir ontdek je de militaire en landelijke kant van het Romeinse rijk.
Daarmee is Jordanië veel meer dan alleen Petra. Het land vormt een van de interessantste bestemmingen in het Midden-Oosten voor wie wil ontdekken hoe de Romeinse wereld zich buiten Italië ontwikkelde.
De mooiste Romeinse bezienswaardigheden van Jordanië vormen samen een indrukwekkende reis door de geschiedenis.
Jerash is het absolute hoogtepunt voor liefhebbers van Romeinse steden. De combinatie van het Ovale Plein, de Cardo, theaters en tempels maakt de stad tot een van de indrukwekkendste Romeinse archeologische sites van het Midden-Oosten.
Umm Qais is kleiner, maar minstens zo bijzonder dankzij het zwarte basalt en de spectaculaire ligging. Pella laat een minder opgegraven en meer archeologisch gelaagde kant van de Romeinse wereld zien. Amman combineert Romeinse monumenten met het moderne stadsleven.
En dan is er natuurlijk Petra, waar Nabateese en Romeinse geschiedenis elkaar ontmoeten.
Wie Jordanië bezoekt met alleen Petra op het programma, mist daarom een groot deel van het antieke verhaal. Wie verder reist naar Jerash, Umm Qais, Pella, Amman en Umm er-Rasas ontdekt een compleet andere kant van het land: een Jordanië van Romeinse steden, zuilengalerijen, theaters, tempels, badhuizen, handelsroutes en grensforten.
Jordanië was eeuwen geleden al een kruispunt tussen werelden. De Romeinse ruïnes die vandaag nog overeind staan, vertellen precies dat verhaal.
Een strandvakantie hoeft helemaal niet te betekenen dat je twee weken lang alleen maar op…
Van eenvoudige geometrische patronen tot enorme voorstellingen van goden, gladiatoren, wilde dieren en mythologische verhalen:…
De Romeinen waren meesters in het bouwen van wegen. Maar een weg had weinig nut…
Wie aan het Romeinse Rijk denkt, ziet al snel tempels, amfitheaters en marmeren villa's voor…
Wie aan Romeinse badhuizen denkt, denkt al snel aan enorme complexen met marmeren zalen, warme…
Het Colosseum in Rome is zonder twijfel het beroemdste amfitheater uit de Romeinse oudheid. Maar…