Het Romeinse Rijk heeft een enorme erfenis achtergelaten. Van Brittannië tot Noord-Afrika en van Spanje tot Syrië bouwden de Romeinen steden met rechte straten, forums, tempels, theaters, badhuizen en woonhuizen.
Van veel van deze steden zijn vandaag slechts enkele ruïnes over. Maar op sommige plaatsen lijkt het alsof de Romeinen nog maar kort geleden zijn vertrokken. Straten liggen nog op hun oorspronkelijke plaats, mozaïeken liggen in de huizen en monumentale poorten staan nog overeind.
Wat zijn de best bewaarde Romeinse steden ter wereld?
In deze lijst kijken we niet alleen naar de bekendste monumenten, maar vooral naar de mate waarin je nog een compleet beeld krijgt van een Romeinse stad.
Van het wereldberoemde Pompeï tot het verrassende Timgad in Algerije: dit zijn tien steden waar je de Romeinse wereld bijna letterlijk binnenstapt.
1. Pompeï – Italië
Geen enkele stad geeft misschien zo’n compleet beeld van het Romeinse stadsleven als Pompeï.
In 79 na Christus werd de stad bedolven door de uitbarsting van de Vesuvius. Juist deze ramp zorgde ervoor dat gebouwen, straten, winkels, huizen, fresco’s, mozaïeken en voorwerpen uitzonderlijk goed bewaard bleven.
Pompeï was geen klein dorp. Het was een levendige stad met tienduizenden inwoners, drukke straten, winkels, werkplaatsen, tempels, theaters, badhuizen en een groot amfitheater.
Je kunt er door straten lopen waar nog de oude stoepranden en voetpaden liggen. In sommige huizen zijn prachtige fresco’s bewaard gebleven. Op de muren staan zelfs verkiezingsslogans en persoonlijke graffiti.
Het forum vormt het politieke en religieuze hart van de stad. Daaromheen stonden belangrijke gebouwen zoals de basilica, tempels en overheidsgebouwen.
Ook de woonhuizen zijn bijzonder. Het Huis van de Faun, het Huis van de Vettii en de Villa van de Mysteriën laten zien hoe rijkere Romeinen leefden.
UNESCO noemt Pompeï een uitzonderlijk compleet voorbeeld van een Romeinse stad. Van het opgegraven deel is ongeveer 44 hectare toegankelijk en er zijn onder meer openbare baden, twee theaters en een amfitheater bewaard gebleven.
Waarom staat Pompeï op nummer 1?
Omdat je hier niet alleen monumenten ziet, maar een complete Romeinse samenleving. Je kunt letterlijk door een Romeinse straat lopen en een huis, bakkerij, winkel, restaurant, tempel en theater op dezelfde wandeling tegenkomen.
2. Herculaneum – Italië
Op korte afstand van Pompeï ligt Herculaneum. Als het gaat om de kwaliteit van de bewaring, zou deze stad zelfs op nummer één kunnen staan.
Herculaneum werd eveneens door de uitbarsting van de Vesuvius in 79 na Christus getroffen. Maar de stad werd op een andere manier bedolven dan Pompeï.
Een dikke laag pyroclastisch materiaal sloot de stad af. Daardoor bleven zelfs houten deuren, balken, meubels en andere organische materialen bewaard.
Ook de bovenverdiepingen van verschillende huizen zijn gedeeltelijk behouden.
Dat maakt Herculaneum uniek.
De stad was kleiner dan Pompeï en had een meer residentieel karakter. Er stonden elegante huizen met binnenplaatsen, fresco’s en mozaïeken.
Ook de thermen, winkels, palaestra en het theater zijn indrukwekkend.
Een bezoek aan Herculaneum voelt daardoor soms nog intiemer dan een bezoek aan Pompeï. Je krijgt vooral een bijzonder goed beeld van het dagelijkse leven.
Waarom Herculaneum bezoeken?
Voor de uitzonderlijke staat van de gebouwen. Waar Pompeï vooral uitblinkt door zijn omvang, blinkt Herculaneum uit door de kwaliteit van de bewaring.
3. Timgad – Algerije
Midden in het noorden van Algerije ligt een van de mooiste voorbeelden van Romeinse stadsplanning: Timgad.
De stad werd rond 100 na Christus gesticht door keizer Trajanus als militaire kolonie. De oorspronkelijke stad werd volgens een strak raster aangelegd.
De twee belangrijkste straten, de cardo en de decumanus, kruisten elkaar loodrecht.
Dat levert tegenwoordig een spectaculair beeld op. Tussen de ruïnes kun je de oorspronkelijke stadsstructuur nog uitstekend herkennen.
Timgad bezat alles wat je van een Romeinse stad verwacht: een forum, Capitool, tempels, markten, badhuizen, woonhuizen en een theater.
De stad groeide later buiten het oorspronkelijke raster. Daardoor kun je ook zien hoe een Romeinse stad zich in de loop van de tijd uitbreidde.
Een van de bekendste monumenten is de Boog van Trajanus, die midden in het historische stadslandschap staat.
UNESCO beschouwt Timgad als een uitzonderlijk voorbeeld van Romeinse stadsplanning en benadrukt dat het oorspronkelijke raster de ontwikkeling van de stad eeuwenlang bleef bepalen.
Waarom Timgad bezoeken?
Omdat je hier misschien wel het duidelijkste beeld krijgt van hoe de Romeinen een nieuwe stad ontwierpen.
4. Leptis Magna – Libië
Aan de Middellandse Zeekust van Libië ligt Leptis Magna, een van de spectaculairste Romeinse steden van Noord-Afrika.
De stad bestond al vóór de Romeinse tijd, maar werd onder Rome enorm uitgebreid.
De grootste bloeiperiode kwam onder keizer Septimius Severus, die in Leptis Magna werd geboren en later keizer werd.
Hij liet zijn geboortestad uitbreiden en verfraaien met monumentale gebouwen.
Het resultaat is indrukwekkend.
In Leptis Magna zijn onder meer een enorm forum, basilica, markt, theater, amfitheater, badhuizen, tempels, winkels, pakhuizen en woonwijken bewaard gebleven.
Ook de haven is bijzonder. De Romeinen legden hier een groot kunstmatig havenbekken aan en bouwden indrukwekkende infrastructuur om de waterloop te beheersen.
UNESCO noemt Leptis Magna een van de mooiste steden van het Romeinse Rijk en benadrukt dat de stad een uitzonderlijk compleet beeld geeft van het leven in een grote Romeinse provinciehoofdstad.
Waarom Leptis Magna bezoeken?
Voor de enorme schaal. Hier zie je niet alleen een forum of theater, maar een compleet Romeins stadslandschap met haven, markt, woonwijken en monumentale openbare gebouwen.
5. Dougga – Tunesië
In de heuvels van Tunesië ligt Dougga, het antieke Thugga.
De stad was oorspronkelijk een inheemse Numidische nederzetting en werd later sterk beïnvloed door Rome.
Juist die combinatie maakt Dougga zo bijzonder.
De stad bezit een uitzonderlijk compleet ensemble van Romeinse monumenten. Je vindt er een Capitool, forum, theater, tempels, badhuizen, markt, waterwerken en woonhuizen.
Het Romeinse theater ligt tegen een heuvel en biedt een prachtig uitzicht over het omliggende landschap.
Het Capitool is een van de bekendste monumenten van de site.
Ook bijzonder is het feit dat Dougga veel inscripties heeft bewaard. Daardoor kunnen archeologen en historici veel leren over de bevolking, het bestuur en het dagelijks leven.
UNESCO noemt Dougga het best bewaarde voorbeeld van een Africo-Romeinse stad in Noord-Afrika.
Waarom Dougga bezoeken?
Omdat de stad zowel de Romeinse als de lokale Noord-Afrikaanse geschiedenis laat zien. Dougga voelt bovendien veel minder als een klassieke toeristische trekpleister dan Pompeï.
6. Jerash – Jordanië
In het noorden van Jordanië ligt Jerash, het antieke Gerasa.
De stad maakte deel uit van de Romeinse wereld in het Midden-Oosten en groeide uit tot een welvarend stedelijk centrum.
Hoewel Jerash tegenwoordig vooral bekendstaat als een Romeinse stad, is de geschiedenis veel ouder.
Het hoogtepunt van een bezoek is de enorme Oval Plaza, omringd door zuilen.
Vanaf hier loopt de beroemde Cardo Maximus naar het noorden.
Langs deze straat stonden winkels, openbare gebouwen en monumenten.
Verder zijn er tempels, theaters, badhuizen, fonteinen en pleinen te zien.
Een van de meest indrukwekkende monumenten is de Tempel van Artemis. Ook het grote Zuidtheater is uitzonderlijk goed bewaard.
Jerash is vooral bijzonder omdat verschillende kilometers aan straten en zuilengalerijen nog herkenbaar zijn.
Waarom Jerash bezoeken?
Voor de monumentale schaal en de lange zuilengalerijen. Het is een van de beste plekken ter wereld om te ervaren hoe een Romeinse stad in het oostelijke Middellandse Zeegebied eruitzag.
7. Efeze – Turkije
Efeze was een van de belangrijkste steden van de antieke wereld.
De stad lag in het huidige Turkije en was in de Romeinse tijd een belangrijk handels- en cultureel centrum.
Het bekendste monument is natuurlijk de Bibliotheek van Celsus.
De indrukwekkende gevel is gedeeltelijk gereconstrueerd en vormt een van de beroemdste beelden van de antieke wereld.
Maar Efeze heeft veel meer te bieden.
Er zijn lange straten, openbare gebouwen, fonteinen, tempels, badhuizen, winkels, woonhuizen en een enorm theater.
De stad was bovendien een belangrijke havenstad. Door veranderingen in de kustlijn kwam de haven uiteindelijk steeds verder van de zee te liggen.
UNESCO noemt Efeze een uitstekend voorbeeld van een Romeinse havenstad en benadrukt de grote monumenten uit de Romeinse keizertijd.
Waarom Efeze bezoeken?
Omdat je hier de monumentaliteit van een grote Romeinse stad kunt ervaren. Vooral de combinatie van de Bibliotheek van Celsus, het theater en de marmeren straten is indrukwekkend.
8. Volubilis – Marokko
Aan de rand van het Romeinse Rijk lag Volubilis.
De stad werd een belangrijk centrum in de provincie Mauretania Tingitana en groeide uit tot een welvarende Romeinse stad.
Vandaag zijn de ruïnes verspreid over een groot archeologisch terrein.
Je vindt er een forum, basilica, Capitool, thermen, winkels, woonhuizen en de beroemde Boog van Caracalla.
Maar Volubilis is vooral beroemd om zijn mozaïeken.
In verschillende rijke huizen liggen nog prachtige vloeren met mythologische scènes. Afbeeldingen van goden, dieren en helden laten zien hoe sterk de bewoners verbonden waren met de Grieks-Romeinse cultuurwereld.
Tegelijkertijd had Volubilis een sterke lokale identiteit. Dat maakt de stad interessant: het is geen simpel stukje Rome dat naar Noord-Afrika werd verplaatst.
Waarom Volubilis bezoeken?
Voor de combinatie van Romeinse architectuur, Noord-Afrikaanse cultuur en schitterende mozaïeken.
9. Ostia Antica – Italië
Op korte afstand van Rome ligt Ostia Antica, de oude havenstad van Rome.
Hoewel de stad minder beroemd is dan Pompeï, is ze voor het begrijpen van het Romeinse stadsleven misschien wel minstens zo interessant.
Ostia was verbonden met de handel van Rome. Schepen brachten graan, wijn, olie en andere goederen naar de haven.
Daardoor ontstond een drukke stad met pakhuizen, winkels, kantoren, tempels, thermen en appartementen.
Je ziet hier een ander soort Romeinse stad dan in Pompeï.
In plaats van vooral villa’s van rijke inwoners zie je veel gebouwen die verbonden waren met handel en stedelijk wonen.
Er zijn meerdere verdiepingen van appartementencomplexen bewaard gebleven en op verschillende plaatsen zijn mozaïeken te zien.
De mozaïeken verwijzen soms naar de beroepen en handelsactiviteiten van de bewoners.
Waarom Ostia Antica bezoeken?
Omdat het een geweldig beeld geeft van het economische en dagelijkse leven in een grote Romeinse havenstad.
10. Aphrodisias – Turkije
De laatste plaats op deze lijst is Aphrodisias, gelegen in het zuidwesten van Turkije.
De stad was vooral beroemd vanwege haar beeldhouwersschool. Het lokale marmer werd gebruikt voor beelden en monumenten die in verschillende delen van het Romeinse Rijk terechtkwamen.
Aphrodisias bezit indrukwekkende resten van openbare gebouwen.
Een van de hoogtepunten is het enorme stadion. Daarnaast zijn er een theater, tempels, badhuizen, een agora en het Sebasteion.
Het Sebasteion is bijzonder vanwege de vele reliëfs die de keizers en mythologische figuren uitbeelden.
Ook het grote zwembadcomplex en de monumentale zuilenrijen zijn indrukwekkend.
Aphrodisias werd in 2017 toegevoegd aan de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
Waarom Aphrodisias bezoeken?
Voor de combinatie van Romeinse architectuur en beeldhouwkunst. Het is een van de beste plekken om te zien hoe kunst en stedelijke cultuur in de Romeinse wereld met elkaar verbonden waren.
Wat maakt een Romeinse stad ‘goed bewaard’?
Het begrip ‘best bewaard’ is natuurlijk enigszins subjectief.
Een stad kan uitzonderlijk goed bewaard zijn omdat complete gebouwen overeind staan. Maar een andere stad kan juist waardevol zijn omdat het stratenplan, woningen en openbare gebouwen nog grotendeels herkenbaar zijn.
Daarom kun je deze tien steden grofweg in verschillende categorieën verdelen.
Beste voor het dagelijks leven
Pompeï en Herculaneum
Hier krijg je het meest directe beeld van Romeinse woningen, winkels en straten.
Beste voor stadsplanning
Timgad
Het oorspronkelijke raster van cardo en decumanus is uitzonderlijk duidelijk herkenbaar.
Beste voor monumentale architectuur
Leptis Magna en Jerash
Hier zie je enorme fora, zuilengalerijen, theaters, tempels en openbare gebouwen.
Beste voor Noord-Afrika
Dougga, Leptis Magna, Timgad en Volubilis
Samen laten ze zien hoe verschillend de Romeinse wereld in Noord-Afrika kon zijn.
Beste voor kunst en mozaïeken
Pompeï, Volubilis en Aphrodisias
Deze plaatsen hebben bijzonder rijke collecties van mozaïeken, fresco’s, beeldhouwwerk en reliëfs.
Romeinse steden waren meer dan ruïnes
Een bezoek aan deze steden maakt duidelijk dat een Romeinse stad veel meer was dan een verzameling monumenten.
Een stad had een ingewikkelde infrastructuur.
Er waren waterleidingen en fonteinen. Er waren badhuizen waar mensen elkaar ontmoetten. Er waren markten en winkels. Er waren tempels en heiligdommen. Er waren theaters en amfitheaters voor ontspanning.
En natuurlijk waren er woningen.
Rijke families konden in enorme huizen met binnenplaatsen, tuinen en mozaïekvloeren wonen. Armere bewoners leefden in kleinere appartementen of huurwoningen.
Juist daarom zijn steden als Pompeï, Ostia en Herculaneum zo waardevol.
Ze laten niet alleen de officiële kant van Rome zien, maar ook het dagelijks leven.
Een reis langs de best bewaarde Romeinse steden
Wie een reis langs meerdere van deze steden wil maken, kan natuurlijk niet alles in één vakantie bezoeken.
Een aantal steden laat zich echter goed combineren.
Italië
Begin bijvoorbeeld met:
Rome → Ostia Antica → Pompeï → Herculaneum
Hiermee krijg je een prachtige introductie tot het Romeinse stadsleven.
Noord-Afrika
Voor een rondreis door het Romeinse Noord-Afrika zijn dit geweldige hoogtepunten:
Tunis → Dougga → El Jem → Timgad → Leptis Magna
Daarbij moet je wel rekening houden met de grote afstanden tussen de verschillende landen.
Turkije
Voor Romeins Klein-Azië kun je denken aan:
Efeze → Aphrodisias → Hierapolis → Sagalassos
Deze route combineert enkele van de indrukwekkendste antieke steden van Turkije.
Midden-Oosten
Voor het Romeinse oosten zijn:
Amman → Jerash → Gadara → Petra
een interessante combinatie.
De 10 best bewaarde Romeinse steden op een rij
| Nr. | Stad | Land | Grootste troef |
|---|---|---|---|
| 1 | Pompeï | Italië | Compleet beeld van Romeins stadsleven |
| 2 | Herculaneum | Italië | Uitzonderlijke bewaring van gebouwen en voorwerpen |
| 3 | Timgad | Algerije | Perfect herkenbaar Romeins stadsplan |
| 4 | Leptis Magna | Libië | Monumentale Romeinse stad en haven |
| 5 | Dougga | Tunesië | Compleet Africo-Romeins stadslandschap |
| 6 | Jerash | Jordanië | Zuilenstraten, pleinen en monumenten |
| 7 | Efeze | Turkije | Monumentale Romeinse havenstad |
| 8 | Volubilis | Marokko | Mozaïeken en Romeinse stadsresten |
| 9 | Ostia Antica | Italië | Dagelijks leven en handel |
| 10 | Aphrodisias | Turkije | Beeldhouwkunst en monumentale architectuur |
Welke stad moet je als eerste bezoeken?
Dat hangt vooral af van wat je interessant vindt.
Voor een eerste kennismaking met Romeinse geschiedenis: Pompeï.
Voor de best bewaarde gebouwen: Herculaneum.
Voor Romeinse stadsplanning: Timgad.
Voor spectaculaire monumenten: Leptis Magna.
Voor Noord-Afrikaanse geschiedenis: Dougga.
Voor zuilengalerijen en Romeins Griekenland/Oosten: Jerash.
Voor een grote mediterrane handelsstad: Efeze.
Voor Romeinse mozaïeken in Noord-Afrika: Volubilis.
Voor handel en het dagelijks stadsleven: Ostia Antica.
Voor Romeinse kunst en beeldhouwkunst: Aphrodisias.
Conclusie
De Romeinse wereld was enorm. Van de vulkanische hellingen van de Vesuvius tot de woestijnrand van Noord-Afrika en van Anatolië tot Jordanië ontstonden steden die volgens vergelijkbare principes werden gebouwd.
Toch was geen enkele stad precies hetzelfde.
Pompeï laat het dagelijkse leven zien op het moment waarop de stad door een ramp werd getroffen. Herculaneum bewaart zelfs houten voorwerpen en delen van gebouwen. Timgad toont het perfecte Romeinse stadsraster. Leptis Magna laat de rijkdom van Romeins Afrika zien. Dougga combineert Romeinse architectuur met lokale Noord-Afrikaanse tradities.
En dan zijn er nog Jerash, Efeze, Volubilis, Ostia Antica en Aphrodisias, elk met hun eigen verhaal.
Samen laten deze tien steden zien hoe veelzijdig het Romeinse Rijk was.
Wie door hun straten loopt, ziet niet alleen oude stenen. Je ziet de wereld van de Romeinse burger terug: de markt, het badhuis, het forum, de tempel, de winkel, het theater en het huis.
En misschien is dat wel de grootste aantrekkingskracht van deze steden: je bezoekt geen museum over het Romeinse Rijk, maar wandelt er daadwerkelijk doorheen.