De 10 best bewaarde Romeinse steden ter wereld

Een uitgebreide historische ontdekkingstocht langs antieke straten, tempels, badhuizen, theaters en complete stadslandschappen.

Pompeii Walking Tour: The Real History of the Ruins in Pompeii | Pelago
Pompeii vs. Herculaneum & Oplontis: Which Roman Ruins Should You Visit?
Timgad - Megaconstrucciones, Extreme Engineering

Inleiding: waar kun je het Romeinse verleden nog echt zien?

Het Romeinse Rijk heeft een enorme hoeveelheid sporen nagelaten. Van Groot-Brittannië tot Noord-Afrika en van Spanje tot het Midden-Oosten bouwden de Romeinen steden met rechte straten, openbare pleinen, tempels, badhuizen, theaters, aquaducten en amfitheaters.

Toch is niet iedere Romeinse stad even goed bewaard gebleven. Sommige steden werden plotseling bedolven door vulkanisch materiaal. Andere raakten eeuwenlang verlaten, waardoor hun oude stratenpatroon grotendeels intact bleef. Weer andere zijn nog steeds bewoond, waardoor Romeinse gebouwen tussen moderne huizen en wegen verscholen liggen.

Wat betekent ‘best bewaard’? In dit artikel kijken we vooral naar de zichtbaarheid en volledigheid van het oude stadsplan, de staat van de gebouwen en de hoeveelheid informatie die de ruïnes geven over het dagelijks leven. Het is geen officiële wereldranglijst: de tien plaatsen zijn gekozen vanwege hun bijzondere archeologische waarde en hun verschillende manieren van bewaren.

Pompeï en Herculaneum zijn uitzonderlijk omdat de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. grote delen van het stadsleven heeft geconserveerd. Timgad en Volubilis zijn juist beroemd vanwege hun herkenbare stadsstructuur en uitgestrekte archeologische resten.

UNESCO World Heritage Centre

+2

1. Pompeï – de Romeinse stad die in één dag werd begraven

Rome to Pompeii Day Trip: Is It Worth It? (Train vs Tour, 2026) | FlipTrip

flip-trip.com

Uitzonderlijk goed bewaard

Italië · verwoest in 79 n.Chr.

Pompeï is waarschijnlijk de bekendste Romeinse archeologische stad ter wereld. De stad lag aan de Golf van Napels, in een vruchtbare streek waar landbouw, handel en zeevaart voor welvaart zorgden. In de eerste eeuw n.Chr. was Pompeï een levendige stad met woningen, winkels, tempels, badhuizen en uitgaansgelegenheden.

De uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. veranderde alles. Een dikke laag vulkanische as en puimsteen bedekte grote delen van de stad. Daardoor verdwenen gebouwen onder het materiaal, maar bleven veel structuren, schilderingen en voorwerpen bewaard.

The Alexander Mosaic is a Roman floor mosaic originally from the House of the Faun in Pompeii (an alleged imitation of a Philoxenus of Eretria or Apelles' painting) that dates from circa 100 BC
Ancient Roman Thermopolium Pompeii Excavation Site | Hypeart

Pompeii Archaeological Park in Italy - Italia.it

8

Wat maakt Pompeï zo bijzonder?

  • Het stratenplan: Je kunt door straten lopen die al tweeduizend jaar oud zijn.
  • De woningen: Huizen laten zien hoe rijkere en minder rijke inwoners leefden.
  • De muurschilderingen: Kleurrijke schilderingen tonen mythologische verhalen, tuinen en alledaagse taferelen.
  • De winkels: Balies, ovens en opslagruimten geven inzicht in het Romeinse ondernemerschap.
  • De inscripties: Op muren staan verkiezingsleuzen, namen en persoonlijke boodschappen.

Het Forum Romanum van Pompeï was het belangrijkste openbare plein. Hier stonden onder meer tempels en bestuurlijke gebouwen. Het amfitheater bood ruimte aan grote groepen toeschouwers voor publieke voorstellingen.

Pompeï is bijzonder waardevol omdat het niet alleen monumentale architectuur laat zien, maar ook het dagelijkse leven van gewone mensen. De archeologische resten vormen samen een uitzonderlijk uitgebreid beeld van een Romeinse stad.

UNESCO World Heritage Centre

+1

Bewaarwaarde: zeer hoog voor het complete stadsbeeld, de schilderingen, winkels en het dagelijkse leven.

2. Herculaneum – nog beter bewaarde huizen en houten voorwerpen

Herculaneum Tour � Tour of Herculaneum

tredytours.com

Bijzonder goede conservering

Italië · verwoest in 79 n.Chr.

Herculaneum lag eveneens aan de Golf van Napels, niet ver van Pompeï. De stad was kleiner en had een uitgesproken residentieel karakter. Welgestelde inwoners bezaten er fraaie woningen, vaak met binnenplaatsen, muurschilderingen en mozaïeken.

Ook Herculaneum werd door de uitbarsting van de Vesuvius verwoest. De omstandigheden verschilden echter van die in Pompeï. Herculaneum werd grotendeels bedekt door hete pyroclastische stromen en afzettingen, die de stad diep begroeven.

Il legno che non bruciò a Ercolano. Una mostra svela le case (e le abitudini) degli antichi abitanti - Napoli - Arte.it
Neptune & Amphitrite Mosaic, Herculaneum - World History Encyclopedia

Ercolano Archaeological Park

6

Waarom is Herculaneum soms beter bewaard dan Pompeï?

Het vulkanische materiaal beschermde in bepaalde delen van de stad zelfs bovenverdiepingen, houten onderdelen, deuren en meubels. Door de intense hitte verkoolde organisch materiaal soms in plaats van volledig te vergaan.

Ook de winkels en woningen zijn indrukwekkend. In sommige gebouwen zijn opslagvaten en sporen van het oorspronkelijke interieur zichtbaar. De vondst van honderden skeletten langs de oude kust heeft bovendien nieuwe kennis opgeleverd over de laatste uren van de bewoners.

Een belangrijk verschil met Pompeï is dat een deel van het oude Herculaneum nog onder de moderne stad Ercolano ligt. De opgegraven zone geeft dus geen volledig beeld van alle gebouwen die er ooit stonden.

UNESCO World Heritage Centre

+1

Bewaarwaarde: uitzonderlijk voor bouwlagen, houten voorwerpen, interieurs en organisch materiaal.

3. Ostia Antica – de havenstad van Rome

Ancient Roman road in Ostia Antica, the old port of Rome

Italië · nabij Rome · belangrijke haven in de keizertijd

Ostia Antica lag bij de monding van de Tiber en speelde een essentiële rol in de bevoorrading van Rome. Toen de hoofdstad groeide, moesten grote hoeveelheden graan, olijfolie, wijn en andere goederen vanuit verschillende delen van het Middellandse Zeegebied worden aangevoerd.

Ostia ontwikkelde zich van een vroege versterkte nederzetting tot een druk handelscentrum. In de tweede eeuw n.Chr. kende de stad een periode van grote bloei.

The Insulae: The Apartment Buildings of Ancient Romans
Ostia Antica, Therm Spa of Sette Sapienti, mosaic

Ostia Antica - The Roman Theatre - Rome Italy

8

Een kijkje in het dagelijks leven

Ostia is bijzonder interessant omdat je er niet alleen tempels en monumentale gebouwen vindt, maar ook de resten van appartementsgebouwen, winkels, pakhuizen en werkplaatsen.

Veel inwoners woonden in zogenoemde insulae: meerlaagse woonblokken die ruimte boden aan stedelingen. Op de begane grond konden winkels of andere bedrijven gevestigd zijn.

De stad had daarnaast openbare badhuizen, een theater en verschillende religieuze gebouwen. Mozaïeken en opschriften geven aanwijzingen over beroepen, handelsactiviteiten en verenigingen van ambachtslieden.

De archeologische resten laten zien hoe een Romeinse havenstad functioneerde. Ostia werd uiteindelijk minder belangrijk toen andere havenvoorzieningen werden ontwikkeld en de handelsactiviteiten verschoven. Daardoor bleef een groot deel van de oude stad als archeologisch gebied behouden.

Ostia Antica Parco Archeologico

+1

Bewaarwaarde: bijzonder hoog voor het stadsleven, de woonblokken en de handelsinfrastructuur.

4. Timgad – een Romeinse stad met een bijna perfect rasterplan

Timgad - Megaconstrucciones, Extreme Engineering

megaconstrucciones.net

Algerije · gesticht rond 100 n.Chr.

Timgad, in de oudheid bekend als Thamugadi, werd rond 100 n.Chr. gesticht door keizer Trajanus in het huidige Algerije. Het was een Romeinse kolonie in Noord-Afrika en vormt een van de duidelijkste voorbeelden van Romeinse stadsplanning.

De oorspronkelijke stad kreeg een regelmatig rasterpatroon met twee hoofdwegen die elkaar ongeveer haaks kruisten. De cardo liep in noord-zuidrichting en de decumanus in oost-westrichting. Deze wegen vormden de basis voor de indeling van woonblokken en openbare ruimten.

Buy Algerian Dinars online - DZD delivered fast | ManorFX
File:Timgad تيمقاد 4.jpg - Wikimedia Commons

Thamugadi (Timgad) – following hadrian photography

6

Een stad als een Romeins bouwplan

Timgad laat zien hoe Romeinse ingenieurs een nieuwe stad konden ontwerpen. In de loop van de tweede eeuw breidde de nederzetting zich uit buiten de oorspronkelijke grenzen. Er kwamen onder andere markten, badhuizen, tempels en grote woonhuizen.

De triomfboog van Trajanus is een van de opvallendste monumenten. Ook het theater en de resten van openbare gebouwen laten zien hoe de inwoners hun stad gebruikten.

Opvallend is dat het stratenplan nog steeds goed herkenbaar is. Omdat de stad uiteindelijk grotendeels verlaten raakte, konden grote delen van de ruïnes in een relatief open landschap bewaard blijven.

UNESCO beschouwt Timgad als een bijzonder voorbeeld van Romeinse stedenbouw en koloniale architectuur.

UNESCO World Heritage Centre

+1

Bewaarwaarde: uitzonderlijk voor het stadsplan, de straten en de samenhang tussen openbare gebouwen.

5. Volubilis – Romeinse monumenten in het huidige Marokko

Волюбилис: описание, история, экскурсии, точный адрес

tonkosti.ru

Marokko · Romeinse bloeitijd in de eerste eeuwen n.Chr.

Volubilis ligt in een vruchtbaar gebied in het noorden van Marokko, nabij de stad Meknes. De nederzetting bestond al voordat de Romeinse invloed zich er stevig vestigde. Onder Romeins bestuur groeide Volubilis uit tot een belangrijk stedelijk centrum in de provincie Mauretania Tingitana.

De stad profiteerde van de landbouw in de omgeving. Olijfolie en andere landbouwproducten droegen bij aan de lokale economie en de handel met andere delen van het rijk.

Ancient Roman Basilica Ruins in Volubilis, Morocco
Roman Mosaic at Volubilis, Morocco

Arch of Caracalla at the Roman Ruins of Volubilis in Morocco

7

Wat kun je er nog zien?

Volubilis heeft een indrukwekkende verzameling monumentale resten. De triomfboog van Caracalla, de basilica en delen van het forum geven een indruk van het openbare leven.

De mozaïeken zijn eveneens beroemd. Ze tonen mythologische figuren, dieren en decoratieve patronen. Ze wijzen op de rijkdom van sommige inwoners en de ontwikkeling van lokale ambachtelijke tradities.

De stad is ook belangrijk omdat ze de ontmoeting tussen Romeinse en Noord-Afrikaanse culturen zichtbaar maakt. De architectuur en inscripties getuigen van verschillende tradities die naast elkaar bestonden en elkaar beïnvloedden.

Na het einde van de Romeinse overheersing bleef de omgeving bewoond en veranderde de functie van de nederzetting. Toch bleef het oude stadsgebied grotendeels herkenbaar. UNESCO benadrukt de authenticiteit van de ruïnes, mede doordat de plek lange tijd niet dichtbebouwd was.

UNESCO World Heritage Centre

+1

Bewaarwaarde: zeer hoog voor monumentale architectuur, mozaïeken en de geschiedenis van Romeins Noord-Afrika.

6. Efeze – een indrukwekkende havenstad in Klein-Azië

Kusadasi Ephesus Half Day Tour By Local Experts | ™Official Booking Site

excursiongo.com

Turkije · huidige provincie İzmir

Efeze was een van de belangrijkste steden aan de westkust van Klein-Azië, in het huidige Turkije. De stad bestond al vóór de Romeinse periode, maar bereikte onder Romeins bestuur grote welvaart. Efeze werd de hoofdstad van de Romeinse provincie Asia en speelde een belangrijke rol in handel, bestuur en religie.

De ligging nabij de kust maakte de stad tot een belangrijk knooppunt. Door verzanding veranderde de kustlijn in de loop van de tijd en raakte de haven steeds verder van de zee verwijderd.

Ephesus ancient greek city is located in Izmir Province in Turkey
Ephesus Ancient Greek Theatre is located in Izmir Province in Turkey

Explore ancient Ephesus, Turkey | Audley Travel US

6

De Bibliotheek van Celsus en het grote theater

Het beroemdste gebouw is de Bibliotheek van Celsus, met haar indrukwekkende gevel en nissen. Het gebouw werd in de tweede eeuw n.Chr. opgericht als monumentaal graf en bibliotheek.

Ook het Grote Theater is bijzonder. Het werd in verschillende perioden uitgebreid en bood plaats aan grote aantallen bezoekers. De straten met marmeren bestrating, monumentale gevels en resten van winkels tonen de rijkdom van de stad.

In de zogenoemde terraswoningen zijn bovendien fraaie muurschilderingen en mozaïeken gevonden. Deze huizen bieden informatie over de leefstijl van de welgestelde stedelijke bevolking.

Efeze is niet uitsluitend Romeins: de stad heeft ook Griekse en vroegchristelijke geschiedenis. Juist die opeenvolging maakt het archeologische gebied zo waardevol.

UNESCO World Heritage Centre

+1

Bewaarwaarde: zeer hoog voor monumentale gevels, straten, theaterarchitectuur en rijke woonhuizen.

7. Conímbriga – Romeinse huizen en kleurrijke mozaïeken in Portugal

House of the Fountains in Conimbriga. View of the very ornate mosaics, peristyle, garden and pond.

Portugal · nabij Coimbra

Conímbriga was een belangrijke Romeinse nederzetting in het westen van het Iberisch Schiereiland. De plek werd al vóór de Romeinse tijd bewoond en groeide onder Romeins bestuur uit tot een stedelijk centrum.

De archeologische zone bevat woningen, openbare gebouwen, resten van badhuizen en delen van een verdedigingsmuur. Vooral de particuliere huizen maken Conímbriga interessant.

House of the Fountains in Conimbriga. View of the very ornate mosaics, peristyle, garden and pond.
Geometric mosaic of the roman ruins of the ancient city of Conimbriga, Beiras region, Portugal

Great wall of Conimbriga

8

Het huis met de fonteinen

Een van de bekendste gebouwen is de Casa dos Repuxos, oftewel het Huis van de Fonteinen. Dit grote woonhuis had een centrale tuin met waterpartijen en mozaïekvloeren.

De mozaïeken laten geometrische patronen en figuratieve voorstellingen zien. Ze geven een indruk van de smaak, het vakmanschap en de welvaart van de bewoners.

Ook het museum van Conímbriga is belangrijk. Het bewaart gebruiksvoorwerpen, beeldhouwwerken, munten en andere vondsten die helpen het leven in de stad te reconstrueren.

De archeologische resten laten bovendien zien dat Romeinse stedelijke cultuur niet alleen in Italië bloeide. Ook in de westelijke provincies ontstonden steden met huizen, publieke voorzieningen en monumentale architectuur.

Portal da Cultura

+2

Bewaarwaarde: bijzonder hoog voor woonhuizen, mozaïekvloeren en archeologische vondsten uit het dagelijkse leven.

8. Italica – de stad van Romeinse keizers in Spanje

El pueblo "escondido" de Andalucía donde nacieron tres emperadores romanos

modernetdigital.cat

Spanje · bij Sevilla · gesticht in 206 v.Chr.

Italica werd in 206 v.Chr. gesticht door Publius Cornelius Scipio, na de Romeinse strijd tegen Carthaagse troepen op het Iberisch Schiereiland. De stad groeide later uit tot een welvarende Romeinse nederzetting.

Italica is onder meer bekend als geboorteplaats van de keizers Trajanus en Hadrianus. Vooral onder Hadrianus kreeg de stad een indrukwekkende uitbreiding met brede straten en monumentale gebouwen.

Italica, house of the Birds.
The Roman city of Italica. Snatiponce, Andalusia, Spain.

Cardo Maximus of Italica, Spain - World History Encyclopedia

8

Het amfitheater van Italica

Het grote amfitheater is het bekendste monument van Italica. Het bood ruimte aan tienduizenden toeschouwers en behoorde tot de grootste amfitheaters van het Romeinse Rijk.

Daarnaast zijn er woonhuizen met mozaïekvloeren, delen van straten en resten van openbare gebouwen te zien. De plattegrond van de uitgebreide wijk geeft inzicht in de stedelijke ambities van de keizerlijke periode.

Niet alle delen van de oorspronkelijke stad zijn even goed bewaard of opgegraven. Toch zijn de omvang van het amfitheater en de resten van de woonwijken voldoende om een beeld te krijgen van de rijkdom en het aanzien van Italica.

Bewaarwaarde: hoog voor het amfitheater, de mozaïeken en de stedelijke uitbreiding uit de keizertijd.

Spain.info

+1

9. Aquileia – een handelsstad waarvan veel nog onder de grond ligt

Friuli 3 – Aquileia romana – La Kasbah

kasbah.altervista.org

Italië · Friuli-Venezia Giulia · gesticht in 181 v.Chr.

Aquileia werd in 181 v.Chr. gesticht en groeide uit tot een van de grootste en rijkste steden van het vroege Romeinse Rijk. Door haar ligging nabij de noordelijke Adriatische Zee was de stad een schakel tussen het Middellandse Zeegebied en Midden-Europa.

De handel bracht grote rijkdom met zich mee. De stad had openbare gebouwen, pakhuizen, woonhuizen en havenvoorzieningen. De resten van de oude haven laten zien hoe belangrijk vervoer over water was voor de stedelijke economie.

Aquileia, the River Port (Friuli-Venezia Giulia, Italy)
The best things to see in Aquileia, Italy (2026)

Aquileia, Roman Forum (Friuli-Venezia Giulia, Italy)

7

Een archeologische schat onder de velden

Een bijzonder kenmerk van Aquileia is dat grote delen van de antieke stad nog niet zijn opgegraven. Onder akkers en andere terreinen kunnen dus nog belangrijke archeologische resten liggen.

Bovengronds zijn onder meer delen van het forum, wooncomplexen en haveninstallaties te vinden. De basiliek van Aquileia is beroemd om haar vroegchristelijke mozaïekvloer, die een belangrijke fase in de overgang van de Romeinse wereld naar het christelijke Europa vertegenwoordigt.

De stad werd in 452 n.Chr. door de Hunnen onder Attila geplunderd en verwoest. De archeologische resten laten zien hoe groot haar betekenis voor handel en cultuur was geweest.

UNESCO World Heritage Centre

Bewaarwaarde: zeer hoog, zowel door de zichtbare monumenten als door de grote hoeveelheid nog onopgegraven resten.

10. Jerash – een van de indrukwekkendste Romeinse steden in Jordanië

Ancient and roman ruins of Jerash (Gerasa), Jordan.

Jordanië · het oude Gerasa

Jerash, in de oudheid bekend als Gerasa, was een belangrijke stad in het oostelijke deel van de Romeinse wereld. De stad groeide vooral in de Romeinse en laat-Romeinse periode uit tot een welvarend stedelijk centrum.

De ligging in een vruchtbare streek en aan regionale handelsroutes droeg bij aan haar ontwikkeling. De stad maakte deel uit van een netwerk van steden in het gebied dat tegenwoordig Jordanië, Syrië en omliggende landen omvat.

Columns of the Cardo Maximus in the ancient roman city of Gerasa (modern Jerash) in Jordan.
South Theatre | Jerash, Jordan | Attractions - Lonely Planet

Front view of the Temple of Artemis in Jerash, Jordan

8

Een stad met pleinen, zuilengalerijen en tempels

Jerash is vooral bekend om zijn grote ovale plein, lange zuilenstraat en monumentale tempels. De straat die bekendstaat als de Cardo Maximus vormde een belangrijke as door de stad.

Ook het Zuidtheater en de tempel van Artemis behoren tot de belangrijkste overblijfselen. De gebouwen laten zien hoe Romeinse architectuur zich aanpaste aan de plaatselijke omgeving en tradities.

De stad kende na de Romeinse tijd nog verschillende bewoningsfasen. Daardoor weerspiegelt Jerash niet alleen het Romeinse verleden, maar ook de veranderingen die volgden in de Byzantijnse en latere perioden.

Bewaarwaarde: hoog voor het openbare stadscentrum, de zuilenstraten, theaters en tempelarchitectuur.

Vergelijking: welke stad is het best bewaard?

De onderstaande tabel vergelijkt de tien steden op basis van hun belangrijkste archeologische kwaliteiten. De categorieën zijn kwalitatieve inschattingen, geen officiële wetenschappelijke scores.

StadWat is vooral bewaard?Bijzonder geschikt om te bestuderen
PompeïStraten, huizen, schilderingen, winkelsDagelijks leven
HerculaneumHuizen, houten resten, interieursWooncultuur en conservering
Ostia AnticaWoonblokken, winkels, badhuizenHandel en stadsleven
TimgadRasterplan, wegen, openbare gebouwenRomeinse stedenbouw
VolubilisMonumenten, mozaïeken, stadsstructuurRomeins Noord-Afrika
EfezeBibliotheek, theater, marmeren stratenMonumentale architectuur
ConímbrigaHuizen, mozaïeken, stadsmuurWoonhuizen en decoratie
ItalicaAmfitheater, woonhuizen, mozaïekenKeizerlijke stedenbouw
AquileiaHavenresten, forum, mozaïekenHandel en archeologische reserves
JerashPleinen, zuilenstraten, tempelsOpenbare architectuur

Waarom zijn deze steden zo goed bewaard gebleven?

Er zijn vier belangrijke verklaringen.

Pompeii, Campania, Naples, Italy - ruins ancient city buried under volcanic ash in the eruption of Mount Vesuvius in AD 79.

1. Plotselinge natuurrampen

Pompeï en Herculaneum werden in 79 n.Chr. bedolven door de uitbarsting van de Vesuvius. De afzettingen beschermden veel gebouwen en voorwerpen tegen latere verstoring.

Panorama of Timgad, a Roman-Berber city in the Aures Mountains of Algeria. (Colonia Marciana Ulpia Traiana Thamugadi). UNESCO World Heritage Site

2. Verlating en beperkte herontwikkeling

Bij steden zoals Timgad en Volubilis bleef het oude stadsgebied relatief vrij van moderne bebouwing. Daardoor zijn het stratenpatroon en veel monumenten nog herkenbaar.

Casa di Diana, remains of 2nd cent. AD high-density housing, archeological site of the Roman settlement of Ostia Antica, the ancient harbour of the city of Rome, Province of Roma, Lazio, Italy, June29, 2018

3. Duurzame bouwmaterialen

Steen, baksteen en Romeins beton konden delen van muren, bogen en gewelven eeuwenlang overeind houden. Hergebruik van stenen en erosie hebben echter veel gebouwen aangetast.

Le Site Archéologique de Volubilis Accueille une Cérémonie de Partage des résultats du projet de restauration des mosaïques du Site - OujdaCity

4. Archeologisch onderzoek en bescherming

Opgravingen, documentatie en restauratie hebben ervoor gezorgd dat veel resten zichtbaar en bestudeerbaar zijn. Tegelijkertijd moeten archeologen voorkomen dat blootgelegde gebouwen verder vervallen.

Wat vertellen deze steden ons over het Romeinse Rijk?

De tien steden laten zien dat het Romeinse Rijk geen uniforme wereld was. Iedere stad had een eigen functie, landschap en geschiedenis. Pompeï vertelt ons veel over het leven van gewone burgers. Ostia laat zien hoe goederen naar Rome werden vervoerd. Timgad toont de planmatige aanleg van een kolonie, terwijl Efeze en Jerash de rijkdom van de oostelijke steden illustreren.

Ook de verschillen tussen de steden zijn belangrijk. In Noord-Afrika, Spanje en Portugal vermengden Romeinse bouwtradities zich met lokale culturen. In het oosten bleven Griekse taal en cultuur sterk aanwezig. Handel, migratie, bestuur en religie verbonden de gebieden, maar maakten ze niet allemaal hetzelfde.

De archeologische resten helpen ons bovendien om historische teksten te controleren en aan te vullen. Een winkel, een inscriptie of een mozaïek kan informatie geven die in geschreven bronnen ontbreekt.

Conclusie: welke stad moet je als eerste bezoeken?

Wie het Romeinse verleden zo tastbaar mogelijk wil ervaren, kan het beste beginnen met Pompeï en Herculaneum. Samen bieden ze een uitzonderlijk beeld van Romeins stadsleven en van de manier waarop archeologische resten bewaard kunnen blijven.

Voor wie vooral geïnteresseerd is in stadsplanning zijn Timgad en Ostia Antica uitstekende voorbeelden. Volubilis en Conímbriga tonen de verspreiding van Romeinse cultuur buiten Italië, terwijl Efeze, Italica, Aquileia en Jerash uitblinken door hun monumentale architectuur en regionale betekenis.

Geen enkele stad bevat het hele verhaal. Juist door ze met elkaar te vergelijken, wordt duidelijk hoe veelzijdig de Romeinse wereld was en waarom haar steden tot op de dag van vandaag tot de belangrijkste archeologische vindplaatsen ter wereld behoren.