Turkije is een van de beste landen ter wereld voor een reis door de Romeinse oudheid. Het huidige Turkije ligt grotendeels op het grondgebied van het oude Anatolië, een gebied dat tijdens de Romeinse keizertijd uitgroeide tot een van de belangrijkste regio’s van het rijk.
Overal in het land liggen resten van Romeinse steden, theaters, tempels, aquaducten, badhuizen, wegen en necropolen. Sommige steden waren al eeuwenoud toen de Romeinen arriveerden, terwijl andere onder Romeins bestuur uitgroeiden tot enorme metropolen.
De bekendste naam is natuurlijk Efeze, met de spectaculaire Bibliotheek van Celsus en het enorme theater. Maar ook Perge, Aspendos, Sagalassos, Hierapolis, Aphrodisias, Miletus, Side en Laodikeia zijn indrukwekkende Romeinse bestemmingen.
Wat Turkije extra bijzonder maakt, is de enorme verscheidenheid. Je kunt er een Romeins theater bezoeken dat bijna volledig bewaard is gebleven, door een Romeinse stad wandelen, thermale baden ontdekken of een antieke weg volgen door het Taurusgebergte.
Voor een liefhebber van Rome is Turkije dan ook eigenlijk één groot archeologisch openluchtmuseum.
De Romeinen hadden verschillende redenen om Anatolië te beheersen.
Het gebied lag op een cruciale plek tussen Europa en Azië. Handelsroutes vanuit de Middellandse Zee, Syrië, Mesopotamië en het Zwarte Zeegebied kwamen hier samen.
Daarnaast was Anatolië rijk en dichtbevolkt. Er waren vruchtbare landbouwgebieden, belangrijke havens en grote handelssteden.
Toen het koninkrijk Pergamon in 133 voor Christus aan Rome werd nagelaten, kreeg Rome een belangrijke machtsbasis in West-Anatolië. Pergamon werd vervolgens onderdeel van de Romeinse wereld en groeide uit tot hoofdstad van de provincie Asia.
In de daaropvolgende eeuwen breidde Rome zijn macht verder uit. Onder de keizers werden bestaande Griekse steden uitgebreid met Romeinse fora, thermen, aquaducten, theaters en monumentale wegen.
Veel steden in Turkije beleefden daardoor juist tijdens de Romeinse keizertijd hun grootste bloei.
Als je maar één Romeinse archeologische site in Turkije kunt bezoeken, kies dan Efeze.
De stad ligt bij het huidige Selçuk en was in de Romeinse periode een van de belangrijkste steden van Klein-Azië. Dankzij de ligging aan een belangrijke haven groeide Efeze uit tot een enorm handels-, politiek en cultureel centrum.
Vandaag kun je over de oude marmeren straten lopen en tientallen monumenten bewonderen.
Het beroemdste bouwwerk is de Bibliotheek van Celsus. De monumentale gevel met zijn zuilen is een van de meest herkenbare Romeinse gebouwen van Turkije.
Ook het Grote Theater is indrukwekkend. Het bood plaats aan tienduizenden toeschouwers en was het grootste theater van Efeze.
Verder zijn de Tempel van Hadrianus, de Terrace Houses, het Odeon, de Curetesstraat, de agora en verschillende fonteinen en openbare gebouwen te bewonderen.
UNESCO noemt Efeze een uitzonderlijk voorbeeld van een Romeinse havenstad en benadrukt de monumenten uit de Romeinse keizertijd, waaronder de Bibliotheek van Celsus, de Tempel van Hadrianus en de Terrace Houses.
Efeze is daardoor zonder twijfel het Romeinse hoogtepunt van Turkije.
Op ongeveer twintig kilometer van Antalya ligt Perge, een van de indrukwekkendste antieke steden van Zuid-Turkije.
De stad bestond al lang voor de komst van Rome, maar juist onder Romeins bestuur beleefde Perge een enorme bloeiperiode.
De Romeinen bouwden er monumentale straten, fonteinen, thermen, poorten en openbare gebouwen.
Het meest indrukwekkend is de colonnadestraat. Aan beide kanten stonden zuilen en in het midden liep een waterkanaal. De stad beschikte bovendien over meerdere monumentale fonteinen en badhuizen.
Ook het theater en het stadion behoren tot de hoogtepunten.
Perge is vooral bijzonder vanwege de enorme schaal van de stad. Je krijgt hier een goed beeld van hoe een welvarende Romeinse stad in Klein-Azië eruitzag.
Niet ver van Perge ligt Aspendos.
De stad is vooral beroemd vanwege haar spectaculaire Romeinse theater. Het behoort tot de best bewaarde antieke theaters ter wereld.
Het theater werd in de Romeinse periode gebouwd en is ondanks zijn hoge ouderdom uitzonderlijk compleet gebleven. De monumentale gevel, zitplaatsen en toneelbouw zijn nog steeds goed herkenbaar. UNESCO beschrijft het theater als het best bewaarde antieke theater ter wereld.
Maar Aspendos is meer dan alleen het theater.
Op de heuvel liggen onder andere resten van een nymphaeum, basilica, marktgebouw en odeon. Ook het enorme Romeinse aquaduct is indrukwekkend.
Het aquaduct bracht water naar de stad en laat zien hoeveel technische kennis de Romeinen gebruikten om hun steden van voldoende water te voorzien.
Voor liefhebbers van Romeinse architectuur is Aspendos daarom een absolute must.
Een van de meest spectaculaire combinaties van natuur en Romeinse archeologie vind je bij Pamukkale.
Boven de witte kalkterrassen ligt de antieke stad Hierapolis.
De stad begon als een Hellenistische thermale nederzetting, maar kwam in 133 voor Christus onder Romeins bestuur en bereikte vooral in de tweede en derde eeuw na Christus een grote bloei.
De Romeinen bouwden hier enorme thermen, tempels, een theater, een monumentale straat, een nymphaeum en een van de grootste necropolen van de antieke wereld.
De thermale bronnen waren de belangrijkste reden voor de ontwikkeling van de stad.
Hierapolis is daardoor een perfecte illustratie van de Romeinse fascinatie voor badcultuur en geneeskrachtige bronnen.
Het Romeinse theater is een van de hoogtepunten. De monumentale decoratie bevat prachtige reliëfs.
Ook de enorme necropolis, die zich kilometers langs de oude weg uitstrekt, is indrukwekkend.
En dan is er natuurlijk Pamukkale zelf. De witte kalkterrassen vormen een decor dat nergens anders met een Romeinse stad te vergelijken is.
Hoog in het Taurusgebergte ligt Sagalassos, een van de meest spectaculaire archeologische vindplaatsen van Turkije.
De stad ligt op grote hoogte en werd tijdens de Romeinse periode een welvarend centrum.
De ligging is adembenemend. Terwijl je tussen de Romeinse ruïnes loopt, kijk je uit over de bergen en valleien van Zuidwest-Anatolië.
Sagalassos staat bekend om zijn uitzonderlijk goed bewaarde monumenten. De site heeft onder andere een forum, theater, badcomplexen, tempels en monumentale fonteinen.
Een van de mooiste onderdelen is de Antonijnse fontein, die gedeeltelijk is gereconstrueerd.
UNESCO beschrijft Sagalassos als een uitzonderlijk goed bewaarde middelgrote antieke stad, met monumentale gebouwen waarvan in sommige gevallen vrijwel alle oorspronkelijke bouwstenen bewaard zijn gebleven.
Sagalassos is bovendien bijzonder omdat de stad nooit volledig door een moderne stad is overbouwd.
Voor wie Efeze te druk vindt, is Sagalassos een fantastische keuze.
Aphrodisias is een van de mooiste Romeinse steden van Turkije en staat sinds 2017 op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.
De stad was oorspronkelijk gewijd aan Aphrodite, maar groeide onder Romeins bestuur uit tot een belangrijk cultureel en artistiek centrum.
Aphrodisias stond vooral bekend om zijn beeldhouwersschool.
De lokale marmergroeven leverden het materiaal en de beeldhouwers produceerden beelden die door het hele Romeinse rijk werden verspreid.
De archeologische site beschikt over een indrukwekkend stadion, een theater, een odeon, tempels, badhuizen en een groot Sebasteion.
Het stadion is een van de best bewaarde antieke stadions ter wereld.
Vooral het Sebasteion is bijzonder. Het complex was gewijd aan de keizercultus en rijk versierd met reliëfs.
Aphrodisias is daardoor een uitstekende bestemming voor wie niet alleen geïnteresseerd is in Romeinse architectuur, maar ook in kunst en beeldhouwkunst.
Pergamon is vooral beroemd vanwege de spectaculaire Hellenistische Akropolis, maar ook de Romeinse geschiedenis van de stad is buitengewoon interessant.
Nadat Pergamon in 133 voor Christus aan Rome was overgedragen, werd het een belangrijke Romeinse metropool en later hoofdstad van de provincie Asia.
De Romeinen voegden nieuwe monumenten toe aan de bestaande stad.
Een van de belangrijkste is de Tempel van Trajanus, hoog op de Akropolis.
Maar ook het Asklepieion is indrukwekkend. Dit beroemde genezingscentrum werd onder Romeins bestuur verder ontwikkeld.
Daarnaast beschikte Pergamon over een groot Romeins theater, een enorm amfitheater en indrukwekkende waterwerken.
Pergamon is daarmee een prachtig voorbeeld van een stad waarin Hellenistische en Romeinse architectuur volledig met elkaar verweven zijn.
De oude stad Miletus was al eeuwenoud toen de Romeinen arriveerden.
Toch veranderde de stad tijdens de Romeinse periode ingrijpend.
Een van de beroemdste monumenten is het enorme theater, dat tijdens de Romeinse periode aanzienlijk werd uitgebreid.
Daarnaast zijn de Faustina-thermen, het Nymphaeum en verschillende andere Romeinse bouwwerken te zien.
Miletus is vooral interessant voor reizigers die de overgang van de Griekse naar de Romeinse wereld willen begrijpen.
De stad laat zien hoe Rome niet steeds nieuwe steden hoefde te stichten. Vaak namen de Romeinen bestaande Griekse steden over en veranderden ze deze geleidelijk in Romeinse stedelijke centra.
Aan de Turkse Rivièra ligt Side, een van de mooiste antieke steden voor een combinatie van archeologie en strand.
Side was oorspronkelijk een Griekse stad, maar groeide onder Romeins bestuur uit tot een belangrijke havenstad.
De Romeinse resten zijn omvangrijk.
Je vindt er onder andere een groot theater, thermen, een agora, aquaducten, monumentale straten en verschillende tempels.
Het theater is bijzonder omdat het veel groter is dan veel andere theaters in de regio. Het complex werd in de Romeinse periode uitgebreid en kon duizenden toeschouwers ontvangen.
Ook de ligging maakt Side bijzonder.
Je kunt ‘s ochtends door Romeinse ruïnes wandelen en ‘s middags aan de Middellandse Zee zitten.
Niet ver van Hierapolis ligt Laodikeia, een andere belangrijke Romeinse stad.
Laodikeia werd onder Romeins bestuur een welvarend handelscentrum.
De stad beschikte over brede straten, thermen, tempels, fonteinen, een stadion en verschillende theaters.
Een van de opvallendste monumenten is het enorme stadion.
Ook de resten van de Syrian Gate en de monumentale straten geven een goed beeld van de omvang van de stad.
Laodikeia is bovendien interessant vanwege de vroegchristelijke geschiedenis. De stad was een van de zogenaamde Zeven Kerken van Asia uit het Nieuwe Testament.
Hier komen daardoor de Romeinse en vroegchristelijke geschiedenis opnieuw samen.
In het binnenland van West-Turkije ligt Aizanoi.
De stad werd vooral belangrijk tijdens de Romeinse periode en stond bekend om haar monumentale Tempel van Zeus.
De tempel is een van de best bewaarde Romeinse tempels in Anatolië.
Maar Aizanoi heeft nog meer te bieden.
Er zijn resten van een theater, stadion en Romeinse bruggen te vinden. Bijzonder is dat theater en stadion hier met elkaar verbonden waren.
Aizanoi is daardoor een interessante bestemming voor wie een minder toeristische Romeinse site wil bezoeken.
De stad staat bovendien op de Turkse voorlopige UNESCO-lijst.
In het zuidoosten van Turkije ligt Zeugma, aan de rivier de Eufraat.
De stad werd oorspronkelijk gesticht in de Hellenistische periode, maar groeide onder Romeins bestuur uit tot een belangrijke grens- en handelsstad.
Zeugma is vooral beroemd vanwege de uitzonderlijke Romeinse mozaïeken.
Veel van deze mozaïeken zijn tegenwoordig te bewonderen in het Zeugma Mozaïekmuseum in Gaziantep.
De villa’s van de rijke inwoners waren rijkelijk versierd met mozaïeken, vaak met mythologische voorstellingen.
Zeugma laat daardoor een heel andere kant van de Romeinse wereld zien: niet de monumentale fora en theaters, maar het luxueuze privéleven van rijke Romeinse inwoners.
Aan de zuidkust van Turkije ligt Anemurium.
De stad lag direct aan de Middellandse Zee en kende vooral tijdens de Romeinse en vroeg-Byzantijnse periode een grote bloei.
Er zijn hier resten van thermen, een theater, een odeon, basilica’s en grote villa’s te zien.
Bijzonder is de omvangrijke necropolis.
Langs de oude weg staan tientallen grafmonumenten en tombes.
Anemurium is een mooie bestemming voor reizigers die de bekendste archeologische sites van Turkije al kennen en op zoek zijn naar een rustigere Romeinse plek.
Aan de kust van Lycië ligt Olympos.
De stad is vooral bekend vanwege de spectaculaire ligging tussen beboste heuvels en de Middellandse Zee.
Hoewel Olympos een oudere geschiedenis heeft, zijn er ook belangrijke Romeinse en laat-Romeinse resten.
Je vindt er onder andere monumentale poorten, sarcofagen, badhuizen en andere overblijfselen.
Olympos is minder geschikt als je uitsluitend de monumentale Romeinse architectuur wilt zien, maar juist geweldig voor een combinatie van archeologie en natuur.
Bij Dalyan ligt de antieke stad Kaunos.
De stad kende verschillende historische perioden, waaronder een belangrijke Romeinse fase.
In Kaunos zijn onder andere Romeinse badhuizen, een theater, een basilica en andere openbare gebouwen te zien.
De ligging is bijzonder. De archeologische site ligt tussen heuvels, moerassen en de kust van Zuidwest-Turkije.
Daarmee vormt Kaunos een mooie afsluiting van een reis langs de Romeinse steden van de Turkse kust.
Wat de Romeinse archeologie van Turkije zo bijzonder maakt, is de enorme diversiteit.
In Efeze zie je de rijkdom van een Romeinse havenstad.
In Perge ontdek je monumentale straten en fonteinen.
In Aspendos staat een vrijwel compleet theater.
In Hierapolis zie je hoe de Romeinen thermale bronnen exploiteerden.
In Sagalassos ontdek je een Romeinse stad hoog in de bergen.
En in Aphrodisias zie je hoe Romeinse kunst en lokale beeldhouwtradities samenkwamen.
Dat maakt Turkije misschien wel interessanter dan veel andere voormalige Romeinse gebieden.
De Romeinen bouwden hier niet één soort stad. Ze pasten hun architectuur aan aan bestaande Griekse steden, lokale tradities, het landschap en de economische betekenis van iedere plaats.
Een belangrijk aspect van Romeins Turkije is dat de Romeinen hier terechtkwamen in een gebied met een zeer oude stedelijke cultuur.
Veel steden waren al eeuwen of zelfs millennia oud voordat Rome de macht overnam.
De Romeinen vernietigden deze steden meestal niet, maar bouwden erop voort.
Daardoor zie je op veel archeologische sites een fascinerende combinatie van:
Pergamon is hiervan een goed voorbeeld. UNESCO benadrukt dat de Romeinen de bestaande Hellenistische monumenten behielden, maar er nieuwe functies en gebouwen aan toevoegden.
Als je slechts een aantal plaatsen kunt bezoeken, zou ik deze tien als absolute hoogtepunten kiezen:
1. Efeze – de indrukwekkendste Romeinse stad van Turkije.
2. Perge – voor de monumentale straten, fonteinen en openbare gebouwen.
3. Aspendos – vanwege het spectaculaire Romeinse theater en aquaduct.
4. Hierapolis – voor de combinatie van Romeinse ruïnes en Pamukkale.
5. Sagalassos – de mooiste Romeinse stad in een berglandschap.
6. Aphrodisias – voor Romeinse beeldhouwkunst en monumentale architectuur.
7. Pergamon – voor de combinatie van Hellenistische en Romeinse geschiedenis.
8. Side – Romeinse ruïnes direct aan de Middellandse Zee.
9. Laodikeia – een grote Romeinse stad bij Hierapolis.
10. Zeugma – voor de spectaculaire Romeinse mozaïeken.
Turkije is enorm groot, waardoor je voor een complete Romeinse rondreis het beste meerdere regio’s kunt combineren.
Een goede route begint in het westen bij Efeze.
Vanuit İzmir of Selçuk kun je vervolgens naar Aphrodisias en verder naar Hierapolis en Laodikeia.
Daarna kun je richting de Middellandse Zeekust rijden.
Bezoek Perge, Aspendos en Side bij Antalya. Deze drie plaatsen liggen relatief dicht bij elkaar en vormen samen een van de mooiste Romeinse archeologische gebieden van Turkije.
Vanuit Antalya kun je vervolgens naar Sagalassos in de bergen.
Wie meer tijd heeft, kan daarna verder reizen richting Aphrodisias, Aizanoi en uiteindelijk Pergamon.
Voor een langere reis kun je de route uitbreiden naar het zuidoosten met Zeugma, waarbij een bezoek aan het Zeugma Mozaïekmuseum in Gaziantep een belangrijke aanvulling is.
Voor een reis van ongeveer twee weken zou je bijvoorbeeld kunnen kiezen voor:
Dag 1-2: Efeze
Verken de Bibliotheek van Celsus, het theater, de Terrace Houses en de Tempel van Hadrianus.
Dag 3: Aphrodisias
Een dag voor de beeldhouwkunst, het stadion, theater en Sebasteion.
Dag 4: Hierapolis en Pamukkale
Combineer de Romeinse stad met de beroemde kalkterrassen.
Dag 5: Laodikeia
Ontdek het stadion, de straten, thermen en tempels.
Dag 6-7: Perge en Aspendos
Twee dagen voor de Romeinse steden rond Antalya.
Dag 8: Side
Een dag voor de Romeinse stad en het theater aan zee.
Dag 9-10: Sagalassos
Neem de tijd voor de spectaculaire bergstad.
Dag 11-12: Pergamon
Ontdek de Akropolis, het Asklepieion en de Romeinse monumenten.
Dag 13-14: Aizanoi of Zeugma
Kies Aizanoi voor architectuur of Zeugma voor de beroemde mozaïeken.
De enorme hoeveelheid Romeinse monumenten in Turkije is geen toeval.
Anatolië was een van de rijkste en meest verstedelijkte gebieden van het Romeinse Rijk. Steden profiteerden van handel, landbouw, havens en hun ligging langs belangrijke wegen.
De Romeinse keizers investeerden daarom grote bedragen in openbare gebouwen.
Dat zie je vandaag nog steeds.
De enorme theaters van Efeze en Aspendos, de fonteinen van Perge, de thermen van Hierapolis en de tempels van Pergamon en Aizanoi zijn allemaal overblijfselen van een wereld waarin steden voortdurend werden uitgebreid en verfraaid.
Daarbij kwam een enorme diversiteit aan religies en culturen.
Naast traditionele Romeinse goden werden in Anatolië bijvoorbeeld ook Egyptische godheden zoals Isis en Serapis vereerd. Later verspreidde het christendom zich snel door de steden van Klein-Azië.
Hierdoor vormen de Romeinse ruïnes van Turkije niet alleen een verhaal over architectuur, maar ook over de culturele veranderingen die het Romeinse Rijk doormaakte.
Turkije behoort zonder twijfel tot de beste landen ter wereld voor een reis langs Romeinse oudheden.
De absolute nummer één is Efeze, waar je over marmeren straten loopt tussen monumenten als de Bibliotheek van Celsus en het enorme theater.
Maar daar blijft het niet bij.
Perge laat de grandeur van een Romeinse stad zien, Aspendos bezit een van de best bewaarde theaters uit de oudheid, Hierapolis combineert Romeinse archeologie met de spectaculaire kalkterrassen van Pamukkale en Sagalassos ligt op een van de mooiste locaties van alle Romeinse steden.
Daar komen Aphrodisias, Pergamon, Miletus, Side, Laodikeia, Aizanoi en Zeugma nog bij.
Wat deze plaatsen zo bijzonder maakt, is de vermenging van culturen. De Romeinen namen in Anatolië een eeuwenoude Griekse en Anatolische stedelijke wereld over en voegden daar hun eigen architectuur, infrastructuur en bestuurscultuur aan toe.
Het resultaat is een uniek archeologisch landschap waarin Griekse tempels, Romeinse theaters, keizerlijke monumenten, thermen en vroegchristelijke bouwwerken naast elkaar staan.
Voor wie de geschiedenis van het Romeinse Rijk echt wil ervaren, is Turkije daarom geen bestemming voor één vakantie. Het is een land waar je wekenlang van de ene Romeinse stad naar de andere kunt reizen.
En juist die enorme rijkdom maakt Turkije tot een van de mooiste bestemmingen voor liefhebbers van Romeinse geschiedenis.
Een strandvakantie hoeft helemaal niet te betekenen dat je twee weken lang alleen maar op…
Van eenvoudige geometrische patronen tot enorme voorstellingen van goden, gladiatoren, wilde dieren en mythologische verhalen:…
De Romeinen waren meesters in het bouwen van wegen. Maar een weg had weinig nut…
Wie aan het Romeinse Rijk denkt, ziet al snel tempels, amfitheaters en marmeren villa's voor…
Wie aan Romeinse badhuizen denkt, denkt al snel aan enorme complexen met marmeren zalen, warme…
Het Colosseum in Rome is zonder twijfel het beroemdste amfitheater uit de Romeinse oudheid. Maar…